TANGA NA MKAKATI WA KUINUA ZAO LA MACHUNGWA

Tanga na mkakati wa kuinua zao la machungwa.Mkoa wa Tanga unajulikana kote nchini Tanzania kama kinara na kitovu kikuu cha uzalishaji wa matunda, hasa machungwa yenye umaarufu mkubwa kwa ladha yake nzuri na ubora wa kipekee.

Katika wilaya mbalimbali za mkoa huu, zikiwemo Muheza, Korogwe na Handeni, kilimo cha machungwa Tanga kimekuwa ututa mkuu wa uchumi wa familia na tegemeo la maelfu ya wananchi waliojikita katika sekta ya kilimo.

Soma Pia:BILIONI 44 KUCHOCHEA KILIMO SAME

Wakulima wa mkoa huu hufanya kazi kubwa kwa kumwaga jasho zito kuanzia maandalizi ya mashamba, upandaji wa miche, palizi, upigaji wa dawa za kudhibiti wadudu na magonjwa, hadi kufikia msimu wa kuvuna matunda yao.

Hata hivyo, licha ya jitihada hizi kubwa, ukweli mchungu ni kwamba wakulima hao bado hawajafaidi vya kutosha matunda ya jasho lao kutokana na changamoto mbalimbali za kibiashara zilizotawala sekta hiyo kwa miaka mingi.

Changamoto Zinazokabili Kilimo Cha Machungwa Tanga na Athari za Madalali Mashambani

Kwa kawaida, malengo makuu ya kila mkulima baada ya kuvuna ni kuuza mazao yake kwa bei nzuri inayoweza kurejesha gharama zote za uendeshaji na kumpa faida inayoeleweka. Faida hii ndiyo inayowezesha kuendesha maisha ya kila siku, kusomesha watoto, kujenga nyumba bora, kufungua biashara nyingine na hata kununua vyombo vya usafiri.

Hata hivyo, uhalisia umekuwa tofauti kwa miaka mingi. Miongoni mwa vikwazo vikuu katika kilimo cha machungwa Tanga ni bei ndogo na ukosefu wa soko la uhakika lenye kulinda maslahi ya mkulima mdogo. Hali hii imewalazimisha wakulima wengi kujikuta kwenye mtego wa kuuza machungwa yao yakiwa bado mashambani kupitia madalali (mabroker).

Soma Pia:BRELA NA WIPO WAINUA SEKTA YA KILIMO

Mfumo huu wa madalali umesababisha dhuluma kubwa ya kiuchumi. Wakulima wamekuwa wakikubali kuuza machungwa kwa bei ya kutupwa kutokana na hofu ya matunda hayo kuharibika ikiwa yatachelewa kuvunwa. Wakati mkulima aliyemwaga jasho kwa miezi mingi akipata pato dogo lisilolingana na kazi yake, madalali walikuwa wakijizolea faida kubwa bila kutumia nguvu au mtaji wowote wa maana.

Mkakati wa Serikali ya Mkoa na COPRA Kuinua Kilimo Cha Machungwa Tanga

Kutokana na kuendelea kwa changamoto hizi zinazomnyyonya mkulima, Serikali ya Mkoa wa Tanga chini ya uongozi wa Mkuu wa Mkoa, Balozi Dk. Batilda Buriani, imechukua hatua madhubuti za kimkakati zenye lengo la kubadilisha sura ya kilimo cha machungwa Tanga na kuwaletea wakulima maendeleo ya kweli.

Katika kikao muhimu cha viongozi wa mkoa na wilaya kilichofanyika Novemba 1, 2026, Dk. Batilda Buriani alibainisha takwimu muhimu zinazoonyesha uzito wa mkoa huo katika sekta ya matunda. Alieleza kuwa mkoa wa Tanga pekee unazalisha zaidi ya asilimia 60 ya machungwa yote yanayotumiwa na kuuzwa nchini Tanzania.

Kutokana na mchango huo mkubwa katika uchumi wa taifa, Dk. Buriani alisisitiza kuwa ni lazima kuweka mazingira salama na endelevu ya kibiashara yatakayohakikisha mkulima anapata thamani halisi ya mazao yake.

“Tumepiga marufuku madalali kununua machungwa mashambani, machungwa yatauzwa katika vituo maalum, hii itasaidia machungwa kuuzwa kwa bei nzuri,” amesema Dk. Batilda Buriani wakati akiweka wazi maagizo hayo ya serikali.

Soma Pia:Ndege Nyuki Kuanza Kutumika Ulinzi Wa Misitu Tanzania – PesaTu – Habari Za Biashara Na Uchumi Tanzania

Katika kutilia mkazo mpango huo, serikali ya mkoa wa Tanga kwa kushirikiana na Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA) imetangaza mpango wa ujenzi wa vituo vinne. Vituo hivi vitakuwa maeneo maalum ambapo wanunuzi wote wa ndani na nje ya mkoa watatakiwa kwenda kununua machungwa moja kwa moja kutoka kwa wakulima kwa kutumia bei elekezi iliyopangwa na serikali na mamlaka husika.

Manufaa ya Vituo Maalum na Bei Elekezi kwa Mkulima

Uamuzi huu wa kujenga vituo maalum vya kuuzia mazao na kuweka bei elekezi ni hatua ya kihistoria inayokwenda kuleta mapinduzi makubwa katika kilimo cha machungwa Tanga. Njia hii inaleta manufaa yafuatayo:

1. Kutokomeza Unyonyaji wa Madalali: Kwa kuwa marufuku imewekwa dhidi ya ununuzi wa mashambani, wakulima hawatakuwa tena chini ya shinikizo la kuuza mazao yao kwa bei ya hasara.
2. Uhakika wa Bei: Kuwepo kwa bei elekezi kutasaidia wakulima kupanga bajeti na makadirio ya mapato yao mapema kabla hata ya msimu wa kuvuna kufika. – miche.co.tz
3. Usimamizi wa Ubora na Uzipimaji: Vituo hivi vitasaidia kuweka viwango bora vya vipimo na ufungashaji wa machungwa badala ya mfumo wa zamani wa madalali wa “kadirio la macho” au vilaba vinavyompunja mkulima.
4. Fursa ya Masoko Mapya: COPRA na serikali zitaweza kuunganisha vituo hivyo moja kwa moja na viwanda vya kusindika juisi pamoja na wanunuzi wakubwa wa kimataifa.

Ujenzi wa miundombinu hii unadhihirisha kuwa kilimo si tu shughuli ya kujikimu kimaisha, bali ni biashara kamili inayoweza kuzalisha mioneo ya matajiri wapya iwapo misingi thabiti itawekwa. Sasa ni wakati muafaka kwa wakulima wa Handeni, Korogwe na Muheza kuona fahari na kutembea kifua mbele kwani kilimo chao kinakwenda kulipa kwa kiwango cha juu na “chenchi itabaki” ya kutosha kuwekeza kwenye miradi mingine.

Njia ya Kupata Chenchi ya Kutosha Kupitia Kilimo Cha Machungwa Tanga

Ili kunufaika kikamilifu na fursa hizi mpya zinazoletwa na serikali pamoja na COPRA, wakulima wanapaswa pia kuboresha kanuni zao za kilimo. Kilimo cha kisasa kinahitaji matumizi ya mbolea sahihi, upogoleaji wa mara kwa mara wa miti, udhibiti wa wadudu kwa wakati, na uchaguzi wa mbegu bora kama vile Valencia au Msasa ambazo zina soko kubwa na ustahimilivu wa kukaa muda mrefu.

Wakulima wanapoungana katika vyama vya ushirika (AMCOS), inakuwa rahisi zaidi kufikisha mazao yao kwenye vituo hivyo vinne vya COPRA bila kutumia gharama kubwa za usafirishaji binafsi.

Fursa Mpya ya ‘Dhahabu ya Kijani’

Wakati wakulima wengi wakifurahia kuwa marufuku ya madalali na ujenzi wa vituo vya COPRA utaleta bei nzuri ya kuuza machungwa mabichi sokoni, lengo pekee la mkulima lilikuwa ni kuuza nyama na maji ya chungwa. Lakini teknolojia ya sasa ya uchakataji inaleta mabadiliko makubwa: maganda na mbegu za machungwa kutoka Tanga sasa yana thamani kubwa kuliko hata maji ya chungwa yenyewe!

Makampuni ya vipodozi na dawa ya kimataifa yameanza kuwekeza katika utoaji wa mafuta ya kipekee (essential oils) na vipengele vya pectin kutoka kwenye maganda ya machungwa ya Muheza na Korogwe. Madalali waliokuwa wakinunua machungwa mashambani hawakuwa tu wakitafuta matunda ya kuuza sokoni Kariakoo au Kenya, bali baadhi yao walikuwa wakiyakusanya kwa siri kubwa kwa ajili ya viwanda vinavyochakata mafuta ya maganda na kuyasafirisha nje ya nchi kwa dola za Kimarekani!

Kwa kuweka vituo maalum vinne chini ya COPRA, serikali haijazuia tu unyonyaji wa kuuza matunda mabichi, bali imefungua mlango kwa wakulima wa Tanga kuanza kumiliki viwanda vidogo vya kusindika maganda hayo. Katika siku za usoni, mkulima wa machungwa Tanga atauza maji ya chungwa kwa wananchi, kisha atauza maganda kwa viwanda vya vipodozi — na hapo ndipo msemo wa kwamba “chenchi itabaki” utakapobadilika na kuwa “utajiri wa mabilioni unabaki!”