SERIKALI YAKAZA UDHIBITI WA KAMPUNI ZA MIGODI

SERIKALI yakaza udhibiti wa Kampuni za Migodi.Sekta ya madini nchini Tanzania inazidi kushuhudia mabadiliko makubwa ya kimkakati yanayolenga kuhakikisha rasilimali za nchi zinawanufaisha wananchi wake kwa namna ya moja kwa moja.

Katika hatua mpya na ya kimkakati, Serikali ya Tanzania kupitia Tume ya Madini imetangaza mpango kabambe wa kuanza kuhakiki umiliki halali wa kampuni zote zinazojihusisha na utoaji wa huduma mbalimbali katika migodi ya madini kote nchini. Hatua hii inalenga kuondoa mianya ya udanganyifu na kuhakikisha fursa za ajira, biashara, na utoaji wa huduma zinakwenda kwa Watanzania wenye sifa na uwezo stahiki.

Akizungumza wakati wa ufunguzi wa Siku ya Ushirikishwaji wa Watanzania katika Sekta ya Madini, Waziri wa Madini, Anthony Mavunde, amebainisha kuwa hatua hii imekuja baada ya kubainika kuwepo kwa utaratibu usio halali ambapo baadhi ya kampuni za kigeni zimekuwa zikiingia ubia wa “kikaratasi” na Watanzania ili kutimiza sheria za ushirikishwaji wa wazawa (Local Content), lakini kiuhalisia umiliki na faida zote zikienda kwa raia wa kigeni.

Soma Pia :SERIKALI YASISITIZA TEKNOLOJIA MPYA KATIKA MADINI

Hafla hiyo ilifanyika katika Viwanja vya Dkt. Samia Suluhu Hassan, vilivyopo Bomba Mbili mkoani Geita, ikiwa ni sehemu ya Maonesho ya Kitaifa ya Tisa ya Teknolojia na Uwekezaji katika Sekta ya Madini yanayoendelea mkoani humo.

Mbinu za Udanganyifu Katika Migodi na Uamuzi wa Serikali

Katika utekelezaji wa Kanuni za Ushirikishwaji wa Watanzania katika Sekta ya Madini, uchunguzi na tathmini za Wizara zimeonyesha kuwa kuna kampuni za kigeni zinazotumia mwanya wa kisheria kujipenyeza katika migodi.

Kampuni hizo zimekuwa zikiandikisha raia wa Tanzania kama wamiliki wa hisa za asilimia 20 kwa ajili ya kukidhi matakwa ya kisheria kwenye nyaraka pekee, huku utendaji na umiliki wa kibiashara ukibaki mikononi mwa wageni.

“Nimebaini kumekuwepo na kampuni za kigeni ambazo zimekuwa zikiingia ubia na Watanzania ambao wanatakiwa kuwa na asilimia 20 ya hisa kimaandishi, lakini ukija kiuhalisia unabaini kampuni inamilikiwa na wageni pekee,” amesisitiza Waziri Mavunde.

Soma Pia:BANDARI DAR KUANZA KUTUMIA KURASINI LOGISTICS PARK

Ili kukomesha mchezo huo, Wizara ya Madini kupitia Tume ya Madini haitafanya kazi hii peke yake. Serikali imepanga kushirikiana kwa karibu na taasisi nyingine za kimkakati kama Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA) pamoja na Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA). Ushirikiano huu utahusisha ukaguzi wa kina wa nyaraka za umiliki, miamala ya kifedha, na mifumo ya kodi ya kampuni zinazohudumia migodi ili kubaini wamiliki halisi na kuchukua hatua za kisheria dhidi ya watakaojipenyeza kimakosa.

Fursa Mpya za Kibiashara na Ajira Katika Migodi Ya Madini

Pamoja na usimamizi na ukaguzi huo, Serikali imetoa wito mzito kwa Watanzania kujipanga na kuchangamkia fursa kubwa za kiuchumi zinazojitokeza kwenye sekta hii. Ongezeko la uwekezaji linaonyesha kuwa migodi mingi mipya inatarajiwa kuanza uzalishaji hivi karibuni, jambo linalofungua milango ya fursa kwa watoa huduma wa ndani.

Kwa mujibu wa Waziri Mavunde:

• Kampuni 14 mpya zinatarajiwa kuanza shughuli rasmi za uchimbaji wa madini nchini.
• Leseni nyingine 28 zipo katika hatua za mwisho za kutolewa kwa ajili ya uwekezaji.
• Ongezeko hili litasababisha mahitaji makubwa ya chakula, usafirishaji, ulinzi, vifaa vya kazi, na huduma za kiufundi katika migodi.

Waziri amewahimiza wajasiriamali na wafanyabiashara wa Kitanzania kuacha kufanya kazi mmoja mmoja inapobidi, na badala yake kuungana na kuunda makampuni yenye mtaji na uwezo mkubwa ili kuweza kushindana na kushinda zabuni kubwa zinazotolewa na migodi mikubwa ya madini.

Lengo kuu la Serikali ni kuhakikisha kuwa angalau asilimia 90 ya manunuzi yote yanayofanywa na kampuni za uchimbaji nchini—yenye thamani ya takribani shilingi trilioni 5.1 kwa mwaka—yanafanywa kupitia kampuni za Watanzania. Hii itasaidia kubakiza fedha nyingi ndani ya nchi na kukuza uchumi wa taifa.

Mkakati wa Utafiti na Matumizi ya Eneo la Mgodi wa Buzwagi

Ili kuhakikisha sekta hii inakuwa endelevu, Serikali imekuja na mipango kabambe ya muda mrefu inayolenga kuongeza thamani ya uzalishaji na uwekezaji kwenye migodi:

1. Ufadhili wa Shughuli za Utafiti: Serikali imeanza kutekeleza mkakati wa kutenga asilimia 10 ya makusanyo yote ya maduhuli yanayotokana na Sekta ya Madini kwa ajili ya shughuli za utafiti wa kijiolojia. Katika miezi mitatu ya kwanza ya mwaka wa fedha 2026/2027 (Julai hadi Septemba), makusanyo yalifikia shilingi bilioni 411 (sawa na asilimia 117 ya lengo la bilioni 351). Kutokana na kiasi hicho, takribani shilingi bilioni 40 zitaelekezwa moja kwa moja kwenye utafiti ili kugundua migodi mipya ya madini.
2. Kituo cha Viwanda Buzwagi: Eneo lililokuwa likitumika na Mgodi wa Buzwagi mkoani Shinyanga limetengwa rasmi na Serikali kwa ajili ya ujenzi wa Hifadhi ya Viwanda (Industrial Park). Viwanda vitakavyojengwa hapo vitazalisha bidhaa mbalimbali zinazohitajika katika shughuli za kila siku za migodi, na hivyo kupunguza utegemezi wa kuagiza vifaa kutoka nje ya nchi.

Mchango wa Wachimbaji Wadogo na Matokeo ya Kanuni Mpya

Katika tathmini ya sekta hiyo, mchango wa wachimbaji wadogo umeendelea kuonekana kuwa nguzo muhimu sana katika uendeshaji wa migodi nchini. Wachimbaji wadogo kwa sasa wanachangia takribani asilimia 40 ya uzalishaji wote katika Sekta ya Madini. Katika mwaka wa fedha 2025/2026, Sekta ya Madini kwa ujumla ililipia Serikali jumla ya shilingi trilioni 1.393.

Soma Pia :MADINI NA GESI KUCHOCHEA UKUAJI WA UCHUMI TANZANIA

Matokeo mengine chanya ya utekelezaji wa Kanuni za Ushirikishwaji wa Watanzania ni pamoja na:

• Kuongezeka kwa ajira rasmi 19,000 kwa raia wa Tanzania katika sekta hiyo.
• Idadi ya raia wa kigeni wanaofanya kazi kwenye migodi imepungua na sasa wanachangia asilimia 4 tu ya ajira zote.

Kauli za Wadau Mbalimbali wa Sekta ya Madini

Viongozi na wadau mbalimbali waliohudhuria maonesho hayo mkoani Geita walieleza hisia na ushauri wao kuhusu mwelekeo wa sekta hiyo:

• Mkuu wa Mkoa wa Geita, Alexander Mnyeti: Amewataka Watanzania kuacha kulalamika kuhusu ukosefu wa fursa na badala yake kuwa wabunifu na wenye uthubutu ili kutumia kikamilifu fursa zilizopo karibu na migodi.
• Mbunge wa Geita, Chacha Wambura: AMEIOMBA Wizara ya Madini kuendelea kusimamia kwa udi na uvumba sheria za ushirikishwaji wa wazawa, huku ikitatua kero ndogondogo zinazowakabili wachimbaji wadogo waliopo karibu na migodi.
• Mwenyekiti wa FEMATA, John Bina: Ameipongeza Serikali kwa hatua zake za kusikiliza kero za wachimbaji na kuboresha sheria na kanuni zinazosimamia shughuli za migodi nchini.
• Mwenyekiti wa Tume ya Madini, Dkt. Janet Lekashingo: Alieleza kuwa mkutano huo unalenga kujenga bridges kati ya wamiliki wa leseni za migodi na watoa huduma ili kushirikiana vizuri zaidi.

Nyongeza ya Picha na Mtazamo Mipya

Wakati mijadala mingi kuhusu migodi ikilenga uzalishaji wa ghafi, ajira, na kodi za Serikali, kuna ukweli mmoja mpya na wa kushangaza unaoanza kujitokeza polepole ambao wengi hawajagundua: Migodi ya baadaye nchini Tanzania huenda isiwe tu vyanzo vya kuchimba dhahabu au almasi, bali vitakuwa vituo kuu vya uzalishaji wa nishati safi na teknolojia ya kidijitali.

Kwa kuwa Serikali inatenga eneo la Mgodi wa Buzwagi kuwa kituo cha viwanda na kuwekeza fedha nyingi kwenye utafiti, mabadiliko ya kiteknolojia duniani yanazilazimisha kampuni za migodi kuanza kuwekeza kwenye vyanzo vyake vyenyewe vya nishati ya jua na upepo ili kuendesha mitambo yao. Pia, mabaki ya mawe na vifusi vya migodi ya zamani sasa yanaanza kufanyiwa tafiti ili kutoa madini adimu (critical minerals) yanayotumika kutengeneza betri za magari ya umeme na simu janja.

Hii ina maana kuwa, Mtanzania atakayejipanga leo kutoa huduma kwenye migodi asifikirie tu kuuza chakula au sare za kazi; bali afikirie kutoa huduma za kurejesha mazingira (environmental restoration), usimamizi wa data za kidijitali, na usambazaji wa teknolojia ya nishati mbadala.