NJOMBE YAIBUKA KITOVU CHA MADINI ADIMU

Njombe yaibuka kitovu cha madini adimu. Mkoa wa Njombe unatarajiwa kuwa kitovu kipya na cha kihistoria cha uwekezaji wa sekta ya madini nchini Tanzania. Hatua hii inakuja kufuatia kugunduliwa kwa madini adimu ya kimkakati ya Rare Earth Elements (REE), ambayo yanatajwa kuwa na mchango mkubwa na mahitaji makubwa zaidi katika soko la teknolojia za kisasa duniani kote.

Ugunduzi huu si tu kwamba unaweka mkoa wa Njombe kwenye ramani ya dunia, bali pia unazidisha thamani ya rasilimali za Tanzania katika kipindi hiki ambacho ulimwengu unahamia kwenye matumizi ya nishati safi na teknolojia za kijani.

Serikali kupitia Wizara ya Madini imethibitisha kuwa madini yaliyogunduliwa mkoani humo ni ya aina mbili kuu: Neodymium (Nd) na Praseodymium (Pr). Madini haya mawili yana sifa ya kipekee na yanatafutwa kwa udi na uvumba na mataifa makubwa yaliyoendelea kiviwanda, hususan nchi ya China.

Utafiti wa Madini Adimu ya Kimkakati Wilayani Ludewa

Akizungumza kwa masikitiko na matumaini makubwa katika kijiji cha Mkiu, kilichopo Wilaya ya Ludewa mkoani Njombe, Afisa Madini Mkazi wa Mkoa wa Njombe, Mhandisi Lucas Mlekwa, amebainisha kuwa hatua za awali za mradi huo zimeonyesha mafanikio makubwa. Kwa mujibu wa Mhandisi Mlekwa, utafiti wa kina wa madini adimu ya kimkakati mkoani humo kwa sasa unaendelea kufanywa na kampuni ya kigeni ya Hongji Mining Co. Ltd kwa kushirikiana bega kwa bega na wataalamu pamoja na wazawa wa eneo hilo.

Mhandisi Mlekwa amefafanua kuwa soko kuu la rasilimali hizi linatarajiwa kuwa nchini China. Sababu kubwa ya China kuwa soko kuu ni ukuaji wa haraka sana wa sekta ya viwanda vya juu (high-tech industries) na mapinduzi ya kiteknolojia yanayotokea nchini humo. China kwa sasa ndiyo nchi inayoongoza duniani kwa uzalishaji wa vifaa vingi vinavyotumia madini haya, hivyo ushirikiano huu wa kibiashara unaiweka Tanzania katika nafasi nzuri ya kijiografia na kiuchumi.

Utafiti huu unafanyika katika eneo kubwa lenye ukubwa wa kilomita za mraba 280, hatua inayothibitisha ukubwa wa hifadhi hiyo ya madini chini ya ardhi ya Ludewa. Kampuni ya Hongji Mining Co. Ltd tayari imekamilisha awamu ya kwanza ya utafiti na sasa imeingia rasmi katika awamu ya pili ambayo inahusisha uchunguzi wa kina wa kijiolojia (detailed geological exploration) kabla ya kuanza kwa shughuli za uzalishaji na uandisi wa madini hayo.

Matumizi ya REE: Kwa Nini Dunia Inagombea Madini Haya?

Ili kuelewa kwa nini ugunduzi huu una mtikisiko mkubwa wa kiuchumi, ni lazima kuangalia matumizi ya rasilimali hizi. Madini ya Rare Earth Elements (REE), ambayo nchini Tanzania sasa yanatambuliwa kama madini adimu ya kimkakati, ni nguzo kuu ya viwanda vya kisasa. Bila madini haya, maendeleo mengi ya kiteknolojia tunayoyaona leo yangesimama.

Mhandisi Mlekwa ametaja maeneo makuu matatu ambayo madini hayo yanatumika duniani kote:

1. Utengenezaji wa Betri za Magari ya Umeme (EVs): Katika jitihada za kupunguza uzalishaji wa kaboni na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, mataifa mengi yanahamia kwenye magari yanayotumia umeme. Madini ya Neodymium na Praseodymium ni viungo muhimu sana katika kutengeneza sumaku zenye nguvu kubwa (permanent magnets) zinazofanya kazi kwenye mota za magari hayo.
2. Mitambo ya Kuzalisha Umeme wa Upepo (Wind Turbines): Nishati mbadala ya upepo inategemea turbines kubwa. Turbines hizi zinahitaji sumaku za hali ya juu ambazo zinatengenezwa kwa kutumia madini adimu ya kimkakati ili kuweza kuzalisha umeme kwa ufanisi mkubwa hata kukiwa na upepo mdogo.
3. Vifaa vya Kielektroniki vya Kila Siku: Kuanzia simu janja (smartphones), kompyuta mpakato (laptops), vipaza sauti, hadi vifaa vya matibabu vya kisasa kama vile mashine za MRI, vyote vinategemea uwepo wa madini haya ili kuwa vidogo, vyenye nguvu, na vinavyookoa nishati.

“Mkoa wa Njombe unaendelea kufungua ukurasa mpya wa maendeleo kupitia rasilimali hizi muhimu ambazo zina mchango mkubwa katika mapinduzi ya teknolojia ya kijani duniani,” amesema Mhandisi Mlekwa kwa kujiamini.

Soma zaidi : Tanzania kitovu cha madini

Ulizaji wa Fidia na Utunzaji wa Mazingira Mkiu

Katika kuhakikisha kuwa mradi huu unaleta tija bila kuathiri ustawi wa jamii na ikolojia ya eneo husika, Serikali na mwekezaji wamechukua hatua madhubuti. Mhandisi Mlekwa alieleza kuwa zaidi ya shilingi bilioni moja tayari zimekwandishwa na kulipwa kama fidia kwa wananchi wa kijiji cha Mkiu na maeneo ya jirani waliopisha maeneo yao kupitisha mradi huu mkubwa wa madini adimu ya kimkakati. Ulipaji huu wa fidia kwa wakati umesaidia kudumisha uhusiano mwema kati ya jamii na mwekezaji.

Mbali na fidia, suala la mazingira limepewa kipaumbele cha juu sana. Tathmini ya Athari kwa Mazingira (Environmental Impact Assessment – EIA) ipo katika hatua zake za mwisho kabla ya kuidhinishwa rasmi na Baraza la Taifa la Hifadhi na Usimamizi wa Mazingira (NEMC). Hii itaruhusu shughuli za uchimbaji kuanza huku kukiwa na mpango kazi madhubuti wa kuzuia uharibifu wa vyanzo vya maji, misitu, na ardhi ya kilimo ambayo Njombe inasifika kwayo.

Soma zaidi : Fahamu rasilimari za Tanzania

Teknolojia ya Kisasa ya Uchimbaji: In Situ Leaching

Akizungumzia namna mradi huo utakavyotekelezwa kwa vitendo, Mkurugenzi wa kampuni ya Hongji Mining Co. Ltd, Bwana Yahya Mohamed, alifafanua kuwa kampuni yake imefanya uamuzi wa kimkakati wa kutumia teknolojia ya kisasa kabisa inayojulikana kama In Situ Leaching (ISL).

Teknolojia hii ni tofauti kabisa na njia za kiasili za uchimbaji wa madini ambazo mara nyingi huacha makovu makubwa kwenye ardhi. Tofauti na migodi ya wazi (open-cast mining) au migodi ya chini ya ardhi (underground mining) inayohitaji kuchimba mashimo makubwa na kuhamisha maelfu ya tani za udongo:

• In Situ Leaching inahusisha upitishaji wa vimiminika maalum kwenye miamba chini ya ardhi ili kuyeyusha madini husika na kisha kuyasafisha na kuyavuta juu kwa kutumia pampu maalum.
• Njia hii inapunguza kwa kiwango cha juu sana athari za mazingira juu ya uso wa ardhi.
• Inalinda uasilia wa misitu na maeneo ya makazi, huku ikiruhusu shughuli nyingine za kibinadamu kama kilimo kuendelea juu ya ardhi wakati uchimbaji ukiendelea kwa usalama chini kabisa ya ardhi.

Yahya Mohamed ameongeza kuwa matumizi ya teknolojia hii yatawezesha uchimbaji endelevu (sustainable mining) mkoani Njombe, huku yakilinda afya za jamii zinazozunguka mradi huo. “Tunataka kuona wananchi wa Njombe wanakuwa sehemu ya mafanikio ya mradi huu kupitia ajira, fursa za biashara, na ongezeko la mapato ya kiuchumi,” amesisitiza Mohamed.

Soma kwa undani zaidi: Tanzania bidhaa ya madini kushika kasi

Mchango wa Kiuchumi kwa Njombe na Taifa la Tanzania

Uwekezaji huu unatarajiwa kubadilisha kabisa sura ya uchumi wa Mkoa wa Njombe ambao kwa muda mrefu umekuwa ukitegemea zaidi sekta za kilimo cha viazi, chai, miti ya mbao, na parachichi. Kuingizwa kwa sekta ya madini adimu ya kimkakati kutaleta utofauti wa kiuchumi (economic diversification), jambo litakalochochea ujenzi wa miundombinu mipya kama vile barabara, nishati ya umeme wa uhakika, na huduma za kijamii kama shule na hospitali kupitia Miradi ya Wajibu wa Kampuni kwa Jamii (CSR).

Katika ngazi ya kitaifa, mradi huu utaisaidia Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kunufaika kikamilifu na soko la kimataifa la Rare Earth Elements. Mahitaji ya madini haya yanazidi kukua kwa kasi kila mwaka kutokana na masharti magumu ya kimataifa ya kupunguza matumizi ya mafuta ya mafuta (fossil fuels). Tanzania sasa inaingia kwenye kundi la nchi chache duniani zenye uwezo wa kusambaza malighafi hizi muhimu za kiteknolojia.

Soma zaidi: Taarifa za madini kupatikana kwa urahisi

Mgeuko wa Kimkakati: Je, Njombe Itakuwa Mateka wa Kiteknolojia au Mbabe Mpya wa Biashara?

Hata hivyo, pamoja na fursa hizi zote za dhahabu, ugunduzi huu wa madini adimu ya kimkakati unaleta mgeuko mkubwa wa kijiografia na kisiasa (geopolitical twist) ambao wadau wa sekta ya madini nchini ni lazima wautazame kwa jicho la tahadhari. Soko kuu la madini haya kuwa nchini China pekee linaweza kuwa upanga wenye makali kuwili kwa Tanzania.

Wakati China inazidi kudhibiti mnyororo wa usambazaji wa vifaa vya kielektroniki duniani, uwepo wa madini adimu ya kimkakati mkoani Njombe unaweza kuifanya Tanzania kuwa uwanja mkuu wa mapambano ya kiuchumi kati ya mataifa makubwa ya Magharibi (kama Marekani na Umoja wa Ulaya) na China yenyewe. Mataifa ya Magharibi, ambayo nayo yanatafuta kwa udi na uvumba vyanzo mbadala vya REE nje ya China ili kupunguza utegemezi wao, bila shaka yataanza kuipigia macho ya husuda wilaya ya Ludewa.

Je, Tanzania itakubali kuuza madini haya kama malighafi ghafi kwenda viwanda vya China na kubaki kuwa tegemezi wa kiteknolojia, au serikali itatumia karata hii ya madini adimu ya kimkakati kuilazimisha kampuni ya Hongji Mining Co. Ltd na wawekezaji wengine kujenga viwanda vya uchenjuaji na utengenezaji wa betri hizo hapa hapa nchini?

Kama Tanzania itafanikiwa kusimamia sera ya uongezaji thamani wa ndani (local value addition), Njombe haitakuwa tu kitovu cha uchimbaji, bali itakuwa ‘Silicon Valley’ ya Afrika ambapo betri za magari ya umeme ya kimataifa zitakuwa na nembo ya “Made in Tanzania”. Huu ndio mtihani mkubwa wa kimkakati unaowakabili wachumi na viongozi wetu katika karne hii ya teknolojia ya kijani.