WAZIRI WA FEDHA AIPONGEZA TRA ZANZIBAR

Waziri wa fedha aipongeza TRA Zanzibar.Katika kuendeleza jitihada za Serikali za kuimarisha uchumi na kuhakikisha huduma za kijamii zinawafikia wananchi kwa ufanisi, Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) imetakiwa kuongeza kasi na ubunifu katika ukusanyaji wa kodi na mapato yasiyo ya kodi.

Agizo hili limetolewa kwa lengo la kuziba mianya ya upotevu wa mapato na kuongeza nidhamu ya kifedha katika mifumo yote ya ukusanyaji.

Soma Pia:SAMIA SCHOLARSHIP FURSA KWA VIJANA KUNG’ARA

Waziri wa Fedha,Balozi Khamis Mussa Omar , akizungumza wakati wa ziara yake ya kiserikali katika Ofisi za TRA Zanzibar, ameipongeza mamlaka hiyo kwa kazi kubwa inayofanya huku akiitaka kuweka mikakati thabiti zaidi ya kuongeza ufanisi wa makusanyo ya fedha za umma.

Ziara hii imelenga kutathmini kwa kina mwenendo wa ukusanyaji wa mapato, kujadiliana kuhusu changamoto mbalimbali zinazowakabili watendaji wa taasi hiyo, pamoja na kubaini fursa mpya za kibiashara na kiteknolojia zitakazosaidia kuimarisha utendaji katika kipindi kilichosalia cha mwaka wa fedha.

Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar na Serikali ya Muungano wa Tanzania zinategemea kwa kiasi kikubwa mapato ya ndani kugharamia miradi mikubwa ya miundombinu, sekta ya afya, elimu, maji safi, pamoja na ulipaji wa mishahara ya watumishi wa umma. Kwa sababu hiyo, ufanisi wa taasisi kuu za ukusanyaji mapato kama TRA Zanzibar ni nguzo muhimu sana katika kufanikisha Dira ya Maendeleo ya Taifa.

Mwenendo wa Makusanyo ya TRA Zanzibar Katika Robo ya Kwanza

Katika kutoa taswira halisi ya hali ya kifedha na makusanyo ya kodi visiwani Zanzibar, Waziri wa Fedha alibainisha takwimu za utendaji za hivi karibuni ambazo zinaonyesha hatua zilizopigwa pamoja na changamoto zilizojitokeza. Katika robo ya kwanza ya mwaka huu wa fedha, TRA Zanzibar imefanikiwa kukusanya jumla ya shilingi bilioni 216.3.

Ingawa kiwango hicho cha fedha ni kikubwa na kinastahili pongezi, bado hakijafikia lengo kuu lililokuwa limewekwa na Serikali kwa kipindi hicho, ambalo lilikuwa ni kukusanya shilingi bilioni 245.6.

Hali hii inaonyesha kuwa makusanyo hayo yamefikia ufanisi wa asilimia 88, huku kukiwa na nakisi ya zaidi ya shilingi bilioni 29 ambazo hazikupatikana kulingana na makadirio ya awali.

Balozi Omar amefafanua kuwa nakisi hiyo ya makusanyo ni ishara ya wazi inayotuma ujumbe kwa watendaji wote wa kodi kuongeza juhudi. Inawajibisha Idara ya Forodha na idara nyingine zote za ukusanyaji kodi ndani ya TRA Zanzibar kuongeza ubunifu, usimamizi madhubuti, na kufanya kazi kwa karibu zaidi na wafanyabiashara ili kufikia malengo yaliyowekwa na kuiwezesha Serikali kutekeleza miradi yake ya maendeleo bila kukwama.

Usimamizi wa Forodha na Matumizi ya Takwimu Sahihi

Moja ya maeneo makuu yaliyosisitizwa na Waziri wa Fedha ni matumizi ya takwimu sahihi na uchambuzi wa kina katika maamuzi ya kodi. Katika ulimwengu wa sasa unaoongozwa na data, mfumo wowote wa kodi usiotumia takwimu sahihi uko katika hatari ya kupoteza mapato mengi bila kutambua.

“Katika mwenendo wa makusanyo, uchambuzi wa kina wa takwimu ni muhimu katika kubaini mabadiliko ya biashara na sababu zinazochangia kupanda au kushuka kwa mapato. Uchambuzi huo unapaswa kuzingatia aina, kiasi na thamani ya bidhaa zinazoingia Zanzibar, pamoja na mabadiliko ya shughuli za kiuchumi na miradi ya maendeleo,”amesema Balozi Omar.

Soma Pia:BILA SOKO, FEDHA HAZIZUNGUKI

Ili kufanikisha hili, uongozi wa TRA Zanzibar unapaswa kutilia mkazo maeneo yafuatayo:

• Ukaguzi na Uthamini wa Bidhaa: Kuimarisha mifumo ya kidijitali ya uthamini ili kuhakikisha bidhaa zote zinazoingia nchini zinathaminiwa kwa haki na kwa mujibu wa viwango vya masoko ya kimataifa.
• Uhakiki wa Nyaraka: Kuweka taratibu za haraka na sahihi za kukagua nyaraka za bidhaa zinazoingizwa kutoka nje na zile zinazouzwa nje ya nchi ili kuzuia udanganyifu wa thamani ya mizigo (under-invoicing au over-invoicing).
• Uchambuzi wa Mwenendo wa Masoko: Kufuatilia kwa karibu mabadiliko ya msimu ya kiuchumi na athari zake katika uingizaji wa bidhaa ili kupanga makadirio halisi ya kodi.

Ushirikiano Kati ya TRA Zanzibar na Shirika la Bandari Zanzibar (ZPC)

Bandari ni lango kuu la uchumi kwa nchi yoyote ya visiwani, na Zanzibar si tofauti. Sehemu kubwa ya bidhaa za kibiashara, malighafi, na matumizi ya kila siku zinaingilia bandarini. Kwa sababu hiyo, ushirikiano thabiti kati ya TRA Zanzibar na Shirika la Bandari Zanzibar (ZPC) ni jambo lisiloweza kuepukika ikiwa nchi inataka kuongeza mapato yake.

Balozi Omar alisisitiza kuwa ushirikiano wa karibu kati ya taasisi hizi mbili za Serikali utasaidia kulinganisha na kuhakiki takwimu za mizigo inayoingia na kutoka, dhidi ya mwenendo halisi wa mapato yanayokusanywa.

Wakati ZPC inaporekodi idadi ya makontena au shehena iliyowawasili, takwimu hizo zinapaswa kusomana moja kwa moja na mfumo wa TRA Zanzibar ili kubaini kama kodi stahiki imelipwa.

Soma Pia:MBINU ZA KUHIFADHI FEDHA KWA WAJASIRIAMALI

Hatua hii itasaidia Serikali kupata taarifa sahihi za muda halisi (real-time data) na kuifanya iweze kuchukua maamuzi ya kimkakati yanayozingatia hali halisi ya kibiashara nchini, huku ikiondoa mianya ya rushwa au upotevu wa mizigo kabla ya kukaguliwa.

Urasimishaji wa Mawakala wa Kodi na Utatuzi wa Mashauri

Katika hatua nyingine ya kuimarisha uwajibikaji na uwazi, Waziri wa Fedha alipendekeza kuwepo kwa mfumo wa viashiria vya utendaji kazi (Key Performance Indicators – KPIs) kwa washauri wa kodi na mawakala wa uondoshaji mizigo bandarini (Clearing and Forwarding Agents).

Mawakala hawa wanabeba dhamana kubwa kama kiungo kati ya mflanyabiashara na TRA Zanzibar. Wakiwa waaminifu na wenye ufanisi, ulipaji kodi unakuwa mwepesi; lakini wakitumia mbinu za udanganyifu, wanaweza kuisababishia Serikali hasara kubwa. Kwa kuweka viashiria vya utendaji, mawakala wenye ufanisi na uadilifu watatambuliwa, huku wale wanaojihusisha na michezo ya kuchelewesha mizigo au kukwepa kodi wakichukuliwa hatua za kisheria.

Vilevile, Balozi Omar aligusia suala la mashauri ya kodi yaliyodumu kwa muda mrefu bila kutatuliwa.

Ameleza kuwa kuchelewa kwa utatuzi wa migogoro ya kodi kunafungia fedha nyingi za Serikali ambazo zingeingia kwenye mzunguko wa maendeleo, huku pia kukilaza mtaji wa mfanyabiashara. Kuwepo kwa mifumo ya haraka ya kutatua migogoro hiyo kutarahisisha ulipaji kodi na kuboresha mazingira ya kufanya biashara visiwani Zanzibar.

Malengo Makubwa ya Bajeti na Wajibu wa TRA Zanzibar

Akiwasilisha maelekezo na ahadi za taasisi hiyo, Naibu Kamishna Mkuu wa Mamlaka ya Mapato Tanzania, Mcha Hassan Mcha, amesema kuwa TRA Zanzibar imepokea kwa mikono miwili maelekezo yote ya Waziri wa Fedha na ipo tayari kuyafanyia kazi mara moja.

Mcha amebainisha kuwa kwa mwaka huu wa fedha, Ofisi ya TRA Zanzibar imepewa lengo kubwa na la kihistoria la kukusanya jumla ya shilingi trilioni 1.144. Kiwango hiki cha fedha kinawakilisha takriban asilimia 34 ya mapato yote ya kodi na yasiyo ya kodi kulingana na Bajeti Kuu ya Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar.

Mapato haya yanatarajiwa kuelekezwa moja kwa moja katika kugharamia miradi ya maendeleo ikiwemo ujenzi wa barabara, uboreshaji wa hospitali na vituo vya afya, ujenzi wa mashule, maji safi na salama, pamoja na kuimarisha huduma za kijamii kote Unguja na Pemba.

Mcha amehakikisha kuwa uongozi na wafanyakazi wote wa TRA Zanzibar watafanya kazi usiku na mchana, kwa kutumia mifumo ya kidijitali na kuimarisha uhusiano na walipakodi, ili kuhakikisha lengo hilo linafikiwa au hata kuvukwa.

Njia Kuu za Kuimarisha Makusanyo ya Kodi Zanzibar

Ili TRA Zanzibar iweze kufikia lengo lake la shilingi trilioni 1.144, kuna maeneo kadhaa ya kimkakati ambayo yanapaswa kupewa kipaumbele cha juu katika utendaji wa kila siku:

1. Uboreshaji wa Teknolojia ya Kodi: Kuwekeza katika mifumo ya kidijitali inayoruhusu ulipaji kodi wa mtandaoni bila haja ya mfanyabiashara kufika ofisini. Hii inapunguza urasimu na kuongeza uwazi.
2. Elimu kwa Wafanyabiashara na Umma: Kuendesha kampeni kabambe za elimu ya kodi visiwani humo ili wananchi waelewe kuwa kulipa kodi ni wajibu wa kizalendo na ndio msingi wa maendeleo ya nchi.
3. Kupanua Wigo wa Kodi: Badala ya kuongeza viwango vya kodi kwa walipakodi wachache waliopo, TRA Zanzibar inapaswa kuwatambua na kuwasajili wafanyabiashara wapya walio katika sekta isiyo rasmi.
4. Kupiga Vita Rushwa na Upotevu wa Mapato: Kuweka usimamizi mkali wa ndani ili kubaini na kuadhibu watumishi wasio waaminifu wanaoshirikiana na wafanyabiashara kukwepa kodi.

Mapato ya Kodi na Maendeleo ya Wananchi

Serikali inategemea kodi zinazokusanywa ili kujiendesha na kutoa huduma za msingi. Wakati wananchi wanapoona matunda ya kodi zao kupitia barabara nzuri, miundombinu ya kisasa ya elimu, na huduma bora za afya, hamasa ya kulipa kodi kwa hiari huongezeka.

Mhe. Balozi Omar alihitimisha kwa kutoa rai kuwa ushirikiano kati ya Serikali, TRA Zanzibar, na sekta binafsi ndio nguzo pekee itakayohakikisha uchumi wa Zanzibar unazidi kuimarika. Kila sarafu inayokusanywa kwa usahihi ni hatua moja mbele katika kujenga uwezo wa nchi kujitegemea kibajeti na kupunguza utegemezi wa wafadhili wa nje.

Nini Kitatokea Iwapo TRA Zanzibar Itaamua Kutoza Kodi Mchanga wa Pwani na Upepo wa Bahari?

Wakati mipango yote ya kiufundi, makadirio ya shilingi trilioni 1.144, na mifumo ya digitali ikipangwa kwa umakini wa hali ya juu na TRA Zanzibar, kuna ukweli mmoja wa kufurahisha unaobaki wazi katika visiwa vya Zanzibar: uchumi wa Visiwa vya Viungo haukai tu kwenye makontena ya bandarini au majengo ya kibiashara.

“Kodi ya Upepo wa Bahari” kwa kila mtalii anayefurahia upepo wa fukwe za Nungwi au Paje, au “Kodi ya Mchanga Mweupe” kwa kila picha inayopigwa na kuwekwa kwenye mitandao ya kijamii, hakika nakisi ile ya shilingi bilioni 29 ya robo ya kwanza isingezungumzwa tena!

Bila shaka, wazo hili linaweza kuonekana kama utani wa kibiashara, lakini linabeba ujumbe mzito: fursa kubwa ya TRA Zanzibar kufikia na kuvuka lengo lake la trilioni 1.144 ipo kwenye sekta ya utalii na uchumi wa bluu (Blue Economy).