TAASISI 2,682 ZATUMIA NISHATI SAFI YA KUPIKIA

Taasisi 2,682 zatumia nishati safi ya kupikia.Katika kuendeleza jitihada za kitaifa za kubadilisha mtazamo na mfumo wa matumizi ya nishati nchini, Wizara ya Nishati imefanya kikao muhimu na kutoa elimu ya kina kuhusu Mkakati wa Taifa wa Matumizi ya Nishati Safi ya Kupikia kwa wajumbe wa Baraza la Wafanyakazi wa Sekretarieti ya Maadili ya Viongozi wa Umma.

Mkutano huo wa kimkakati uliofanyika jijini Mbeya tarehe 22 Oktoba, 2026, umeangazia hatua kubwa ambazo Tanzania inaendelea kupiga katika kuondokana na nishati jadidifu zisizo salama kama vile kuni na mkaa.

Akizungumza wakati wa kutoa mafunzo hayo, Mhandisi Benezeth Kabunduguru kutoka Kitengo cha Nishati Safi ya Kupikia kilichopo Wizara ya Nishati, amebainisha kuwa hadi sasa jumla ya taasisi 2,682 zimeanza rasmi kutumia nishati safi ya kupikia kote nchini.

Hatua hii ni sehemu tu ya mwanzo wa utekelezaji wa lengo kubwa la Serikali ambalo linakusudia kuzifikia na kuzibadilisha jumla ya taasisi 30,000 za umma na binafsi nchini Tanzania.

Soma Pia:NMB YATENGA SH BILIONI MBILI KUKUZA TEKNOLOJIA

Mabadiliko haya ya kiufundi na kijamii yanalenga kupunguza kwa kiasi kikubwa utegemezi wa rasilimali za misitu na kuimarisha afya za Watanzania, hususan katika maeneo yanayowahudumia watu wengi kwa wakati mmoja.

Mkakati wa Taifa wa Matumizi ya Nishati Safi ya Kupikia na Dira ya Mwaka 2034

Mhandisi Kabunduguru ameeleza kuwa jitihada hizi zote zinalenga kutimiza dira ya miaka kumi ya nchi. Serikali imeweka lengo la kimkakati la kuhakikisha kuwa asilimia 80 ya Watanzania wote wanatumia nishati safi ya kupikia ifikapo mwaka 2034.

Lengo hili kubwa na la kihistoria linatokana na kuzinduliwa rasmi kwa Mkakati wa Taifa wa Matumizi ya Nishati Safi ya Kupikia (2024–2034) uliowekwa jiwe la msingi na Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, mnamo Mei 8, 2024. Uzinduzi huo ulikuwa mwanzo wa mabadiliko makubwa katika sekta ya nishati nchini, ukilenga kulinda mazingira, kuboresha afya za wananchi, na kukuza uchumi wa kaya.

Soma Pia:TANZANIA YAPIGA HATUA NISHATI SAFI YA KUPIKIA

Serikali kupitia Wizara ya Nishati inalichukulia suala hili sio tu kama mradi wa kimazingira, bali kama nguzo kuu ya ustawi wa jamii na maendeleo endelevu ya uchumi wa nchi.

Kwa Nini Bado Unatumia Kuni na Mkaa? Athari za Kiafya na Mazingira

Katika mafunzo hayo jijini Mbeya, Wizara ya Nishati ilisisitiza kuwa matumizi yasiyo endelevu ya kuni na mkaa yamekuwa na athari kubwa mbaya kwa afya ya binadamu na uhifadhi wa mazingira.

Moshi unaozalishwa wakati wa kupikia kwa kutumia kuni au mkaa unatajwa na wataalamu wa afya kuwa moja ya vyanzo vikuu vya magonjwa ya mfumo wa upumuaji, kukohoa sugu, kansa ya mapafu, na matatizo ya macho.

Zaidi ya athari za kiafya, kuendelea kutegemea mkaa na kuni kunasababisha ukataji mkubwa wa miti, jambo linalochochea ukosefu wa mvua, ukame, na mabadiliko ya tabianchi.

Soma Pia:TANZANIA NA SENEGAL ZAIMARISHA USHIRIKIANO WA NISHATI

Ili kukabiliana na changamoto hizi, Mhandisi Kabunduguru alibainisha kuwa aina mbalimbali za nishati safi ya kupikia zinazopatikana na zinazohamasishwa kutumiwa nchini ni pamoja na:

• Umeme: Matumizi ya majiko ya umeme ya kisasa na yanayobana matumizi (induction cookers).
• Gesi Oevu (LPG): Mitungi ya gesi inayotumiwa majumbani na katika taasisi.
• Gesi Asilia (CNG/PNG): Mfumo wa gesi iliyosambazwa kupitia mabomba kwa ajili ya matumizi ya nyumbani na viwandani.
• Bayoethanoli na Gesi Vunde (Biogas): Nishati mbadala zinazotokana na taka za kikaboni na kilimo.
• Mkaa Mbadala: Mkaa uliotengenezwa kwa mabaki ya mazao na taka bila kukata miti.
• Nishati ya Jua na Hidrojeni: Teknolojia za kisasa za nishati mbadala zisizochafua mazingira.

Manufaa ya Kiuchumi na Kijamii ya Kutumia Nishati Safi Ya Kupikia

Kuhama kutoka kwenye matumizi ya jadi kwenda kwenye matumizi ya nishati safi ya kupikia kunaleta manufaa makubwa ya kiuchumi na kijamii kwa taifa.

Kwanza, kunasaidia kuokoa muda mwingi ambao hapo awali ulikuwa ukitumiwa na wanawake na watoto kupita msituni kutafuta kuni. Muda huo sasa unaweza kutumika katika shughuli za uzalishaji mali, ujasiriamali, na mahudhurio ya masomo mashuleni kwa watoto wa kike.

Pili, upande wa taasisi za umma na binafsi, utumiaji wa nishati safi ya kupikia unapunguza gharama za uendeshaji za muda mrefu, unaongeza usafi katika maeneo ya kulia chakula, na unahakikisha usalama wa wafanyakazi wa jikoni dhidi ya hewa ukaa na moshi wa sumu.

Hatua za Serikali Katika Kuhamasisha Nishati Safi Nchini

Akiwasilisha mikakati ya Serikali, Mhandisi Kabunduguru ameeleza kuwa Wizara ya Nishati inaendelea kuchukua hatua mbalimbali za makusudi ili kufanya nishati hizi zifikike na ziweze kumuduwa na kila Mtanzania. Hatua hizo ni pamoja na:

1. Ruzuku ya Mitungi na Majiko ya Gesi: Serikali inaendelea kusambaza majiko na mitungi ya gesi oevu kwa bei ya ruzuku katika maeneo mbalimbali ya vijijini na mijini.
2. Kupanua Miundombinu ya Gesi Asilia: Ujenzi wa miundombinu ya kusambaza gesi asilia katika majumba na taasisi za mikoa kama Dar es Salaam, Lindi, na Mtwara.
3. Kuhamasisha Majiko ya Umeme: Ushirikiano na sekta binafsi kuleta majiko ya umeme yanayotumia umeme mdogo na yenye ufanisi mkubwa.
4. Mwamko Kwa Taasisi Kubwa: Agizo rasmi na msisitizo kwa taasisi zote zinazohudumia zaidi ya watu 100 kwa siku (kama vile shule za bweni, vyuo, hospitali, na magereza) kuhamia mara moja kwenye matumizi ya nishati safi ya kupikia.

Watumishi wa umma na viongozi wa jamii wametakiwa kuwa mabalozi wa kwanza katika maeneo yao ya kazi na familia ili kuchangia kwa kasi kufanikisha lengo la Kitaifa la asilimia 80 ifikapo mwaka 2034.

Naye Jaji Mstaafu, Sivangilwa Sikalalilwa Mwangesi, ameishukuru Wizara ya Nishati kwa elimu hiyo, akibainisha kuwa uelewa huo utasaidia kuharakisha mabadiliko ya mtazamo miongoni mwa viongozi na wananchi kwa ujumla.

Nishati Safi Ya Kupikia Kama Soko Jipya la Biashara Tanzania

Wakati mjadala mwingi wa kitaifa ukiangazia nishati safi ya kupikia kama jambo la afya na hifadhi ya mazingira pekee, kuna ukweli mwingine wa kiuchumi ambao wengi wanaujisahau: Huu ni mradi wa kibiashara na uwekezaji wa mabilioni ya fedha nchini Tanzania.

Kuhama kwa taasisi 30,000 na zaidi ya Watanzania milioni 50 kwenda kwenye matumizi ya nishati safi ya kupikia ifikapo mwaka 2034 hakumaanishi tu mwisho wa zama za mkaa; kunamaanisha kufunguka kwa fursa kubwa mpya za kibiashara kwa wajasiriamali, vijana, na wawekezaji wa ndani.

Fikiria mnyororo mpya wa thamani unaotengenezwa na mabadiliko haya:

• Fursa za Usambazaji: Mahitaji ya vituo vya kujaza gesi (LPG refilling stations), usambazaji wa mitungi ya gesi maeneo ya vijijini, na maduka ya vifaa vya nishati mbadala yataongezeka mara dufu.
• Uzalishaji wa Mkaa Mbadala na Biogas: Vijana wanaweza kuwekeza kwenye teknolojia za kubadilisha taka za kilimo kuwa mkaa mbadala usio na moshi, au kujenga mifumo ya biogas kwenye mashamba ya mifugo.
• Ufundi na Huduma za Kiufundi: Kutakuwa na mahitaji makubwa ya mafundi waliosomea kuunganisha mifumo ya gesi na umeme katika majengo ya taasisi kubwa, shule, na hospitali.
• Ufadhili na Mikopo ya Kijani (Green Finance): Benki na taasisi za fedha nchini Tanzania tayari zimeanza kutoa mikopo maalum yenye riba nafuu kwa wafanyabiashara na taasisi zinazowekeza kwenye miundombinu ya nishati safi.

Uamuzi wa Serikali kuelekeza taasisi zote nchini kutumia nishati hii sio tu agizo la kisheria, bali ni soko la uhakika lililowekwa wazi kwa ajili ya sekta binafsi.