Nishati ya Nyuklia kufungua milango viwanda Tanzania.Tanzania imeingia katika ukurasa mpya wa historia ya nishati baada ya Serikali kutangaza rasmi kupiga hatua kubwa katika maandalizi ya uwekezaji na uzalishaji wa umeme kwa nishati ya nyuklia Tanzania. Hatua hii inakuja wakati nchi ikiwa katika mkakati mzito wa kuhakikisha usalama wa nishati ili kutosheleza mahitaji ya viwanda yanayokua kwa kasi.
Mnamo Februari 2, 2026, jijini Dodoma, Katibu Mkuu wa Wizara ya Nishati, Mhandisi Felchesmi Mramba,amesema kuwa Serikali imekamilisha hatua muhimu za awali, ikiwemo uandaaji wa mpango mkakati wa utekelezaji (Road Map) ambao utatoa dira ya mradi huu mkubwa.
Safari ya Miaka Sita kuelekea Uzalishaji wa Umeme kwa Nishati ya Nyuklia Tanzania
Katika kikao cha kimkakati kati ya Wizara ya Nishati na ujumbe kutoka Shirika la Kimataifa la Nishati ya Nyuklia (IAEA), Mhandisi Mramba ameeleza kuwa Tanzania imefanikiwa kuandaa “Road Map” ya miaka sita na nusu. Huu ni muda uliopangwa kwa ajili ya kuweka misingi ya kitaalamu, kisheria, na miundombinu kabla ya kuanza rasmi kwa uzalishaji.
Shutterstock
Mpango huu si wa kubahatisha; unahusisha hatua madhubuti za:
- Ujenzi wa Uwezo wa Kitaalamu: Kupitia mafunzo maalum kwa wataalamu wa ndani.
- Marekebisho ya Sheria na Kanuni: Ili kuendana na vigezo vya kimataifa vya usalama wa nyuklia.
- Tafiti za Maeneo: Kuchagua sehemu salama na zenye tija kwa ajili ya ujenzi wa vinu vya nyuklia.
TANESCO na Maandalizi ya Kitaalamu
Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) limekwisha kuanzisha kitengo maalum ambacho kitakuwa na jukumu la kusimamia uzalishaji wa umeme kwa nishati ya nyuklia Tanzania. Hii inaashiria kuwa Serikali imejipanga kimfumo ili kuhakikisha nishati hii inatumiwa kwa tija na usalama wa hali ya juu.
Aidha, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM) kimependekezwa kuwa kituo kikuu cha mafunzo, jambo litakalozalisha kizazi kipya cha “Nuclear Engineers” wazalendo.
Kwa nini Nyuklia sasa? Faida kwa Uchumi wa Tanzania
Nishati ya nyuklia inajulikana duniani kote kama chanzo cha nishati safi (baseload power) ambacho hakitegemei mabadiliko ya hali ya hewa kama ilivyo kwa nishati ya maji au jua. Kwa Tanzania, hii inamaanisha kuwa na umeme wa uhakika masaa 24, siku 7 za wiki.
Mkurugenzi wa IAEA, Cashaw Wolde, amesisitiza kuwa uwekezaji huu utaisaidia Tanzania kupata nishati yenye nguvu itakayochochea ukuaji wa sekta ya madini na viwanda vizito. Kwa sasa, mahitaji ya umeme nchini yanaongezeka kwa wastani wa asilimia 10 hadi asilimia 15 kwa mwaka kutokana na ujenzi wa reli ya kisasa (SGR) na viwanda vipya.
Ushirikiano wa Kimataifa na Rais Samia
Dhamira hii imepata msukumo mkubwa kutoka kwa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan. Tangu aliporidhia mpango huu, ushirikiano na IAEA umeongezeka, huku wataalamu wabobevu wakishirikiana na Kamati ya Kitaifa ya Kuratibu Programu ya Nyuklia (NEPIO) ili kuhakikisha Tanzania inafuata nyayo za nchi zilizoendelea.
Changamoto na Usalama wa Nyuklia
Licha ya faida nyingi, mjadala kuhusu usalama wa nyuklia umekuwa ukijitokeza. Hata hivyo, Kamishna wa Umeme na Nishati Jadidifu, Mhandisi Innocent Luoga, amehakikishia umma kuwa Serikali inafuata miongozo yote ya IAEA. Usalama wa mazingira na wananchi ndio kipaumbele namba moja katika kila hatua ya uzalishaji wa umeme kwa nishati ya nyuklia Tanzania.
Mafunzo yanayotolewa UDSM na taasisi nyingine yanalenga kuhakikisha kuwa wataalamu wetu wana uwezo wa kudhibiti mitambo na taka za nyuklia (nuclear waste) kwa kiwango cha kimataifa, hivyo kuondoa hofu yoyote ya madhara ya mionzi.
Je, Tanzania Itakuwa “Betri” la Afrika Mashariki?
Wakati nchi nyingi za jirani bado zinahangaika na vyanzo vya nishati vinavyoyumba, Tanzania inajiandaa kuwa kitovu cha nishati (Energy Hub) kwa Ukanda wa Afrika Mashariki na Kati.
Uzalishaji wa umeme kwa nishati ya nyuklia Tanzania hautalenga tu kuwasha taa majumbani kwetu. Mkakati wa siri uliopo ni uwezekano wa Tanzania kuanza kuuza nishati ya nyuklia kwa nchi jirani kupitia gridi ya kikanda (Power Pool).
