KITUO CHA KISASA CHA DHAHABU KUCHOCHEA AJIRA

Kituo cha Kisasa cha Dhahabu kuchochea ajira. Sekta ya madini nchini Tanzania inaendelea kushuhudia mabadiliko makubwa ya kimkakati, huku Serikali ikielekeza nguvu zake katika kuwawezesha wachimbaji wadogo kupata tija zaidi kutokana na jasho lao. Wachimbaji wa mkoa wa Shinyanga ni kuwa, Serikali kupitia Shirika la Madini la Taifa (STAMICO) imetangaza rasmi mpango wa kujenga kituo cha mfano cha uchenjuaji wa dhahabu Mwakitolyo kwa kutumia teknolojia ya kisasa zaidi.

Hatua hii ni sehemu ya mkakati wa muda mrefu wa Wizara ya Madini kuhakikisha kuwa rasilimali za nchi zinawanufaisha wananchi wa hali ya chini, hususan wale wanaojishughulisha na uchimbaji mdogo ambao kwa miaka mingi wamekuwa wakikabiliwa na changamoto ya teknolojia duni ya uchenjuaji.

Soma zaidi : Kamati ya madini katika kuhakikisha madini yanaleta tija

Umuhimu wa Teknolojia ya Kisasa katika Uchenjuaji wa Dhahabu Mwakitolyo

Kwa miaka mingi, wachimbaji wadogo katika eneo la Mwakitolyo na maeneo jirani wamekuwa wakitegemea mbinu za kienyeji ambazo mara nyingi husababisha upotevu mkubwa wa madini wakati wa mchakato wa uchenjuaji.

Kuanzishwa kwa kituo hiki cha uchenjuaji wa dhahabu Mwakitolyo kutawezesha uchenjuaji wa tani 120 za mbale kwa siku, kiwango ambacho kitabadilisha kabisa uchumi wa eneo hilo.

Teknolojia itakayotumika katika kituo hicho itazingatia mambo makuu matatu:

1. Kuongeza Kiwango cha Upatikanaji wa Dhahabu (Recovery Rate): Tofauti na zebaki inayopoteza kiasi kikubwa cha dhahabu kwenye marudio, kituo hiki kitatumia mifumo ya kisasa inayohakikisha karibu kila chembe ya dhahabu inanaswa.
2. Utunzaji wa Mazingira: Teknolojia hii itapunguza matumizi ya kemikali hatarishi zinazoweza kudhuru vyanzo vya maji na afya ya binadamu.
3. Ufanisi wa Muda: Uwezo wa kuchenjua tani 120 kwa siku unamaanisha kuwa wachimbaji hawatasubiri muda mrefu kupata matokeo ya kazi yao.

Soma zaidi : Teknolojia ya uchenjuaji

Kauli ya Serikali Bungeni Kuhusu Mradi Huu

Tangazo hili limetolewa leo, Mei 07, 2026, jijini Dodoma na Naibu Waziri wa Madini, Dkt. Steven Kiruswa, amepokuwa akijibu swali la Mbunge wa Viti Maalumu, Mwanahamisi Athuman. Dkt. Kiruswa amewahakikishia wabunge na Watanzania kwa ujumla kuwa usanifu wa kituo hicho tayari umekamilika.

“Usanifu wa kituo hicho tayari umekamilika na kitakuwa na uwezo wa kuchenjua tani 120 za mbale kwa siku,” amesema Dkt. Kiruswa. Ameongeza kuwa mkandarasi kwa ajili ya utekelezaji wa mradi huu tayari amepatikana, na ujenzi unatarajiwa kuanza rasmi mara baada ya hatua za mwisho za kimkakati kukamilika katika mwaka wa fedha 2026/27.

Hii inaonyesha uthubutu wa STAMICO katika kutimiza azma yake ya kuwa mlezi wa wachimbaji wadogo nchini. Vituo kama hivi tayari vimejengwa katika mikoa mingine ya madini kama Geita, Mara, na Mbeya, ambapo vimeonyesha mafanikio makubwa katika kuongeza mapato ya wachimbaji na Serikali.

Soma kwa undani zaidi : Wachimbaji wadogo katika kuhakikisha madini yanakua

Athari za Kituo cha Mwakitolyo kwa Wachimbaji Wadogo

Kujengwa kwa kituo cha uchenjuaji wa dhahabu Mwakitolyo si tu suala la kiufundi, bali ni ukombozi wa kiuchumi. Wachimbaji wadogo wamekuwa wakichangia asilimia kubwa ya uzalishaji wa dhahabu nchini, lakini faida wanayopata imekuwa hailingani na juhudi zao kutokana na gharama kubwa za uchenjuaji na ukosefu wa vifaa.

Kituo hiki kitatoa huduma zifuatazo kwa wachimbaji:

• Upimaji wa Uhakika wa Mbale: Wachimbaji watajua kiwango halisi cha dhahabu kilichopo kwenye miamba yao kabla na baada ya uchenjuaji.
• Soko la Uhakika: Kwa kuongeza thamani ya madini hayo papo hapo, wachimbaji watakuwa na uwezo wa kuuza dhahabu safi (bullion) kwenye masoko ya madini ya mkoa kwa bei ya ushindani zaidi.
• Mafunzo ya Vitendo: Kituo cha mfano kitatumika kama darasani kwa wachimbaji wadogo kujifunza mbinu bora za kisasa.

Mchango wa Sekta ya Madini Katika Uchumi wa Taifa

Sekta ya madini nchini Tanzania inalenga kuchangia angalau 10% ya Pato la Taifa (GDP) ifikapo mwaka 2025/26. Miradi kama huu wa uchenjuaji wa dhahabu Mwakitolyo ni muhimu katika kufikia lengo hilo. Inakadiriwa kuwa kituo hiki kikianza kufanya kazi, kitazalisha ajira za moja kwa moja na zisizo za moja kwa moja kwa vijana na wanawake wa mkoa wa Shinyanga.

Serikali imekuwa ikifanya kazi kwa karibu na taasisi kama TRA na Tume ya Madini kuhakikisha kuwa mfumo wa kodi na tozo hauwi kikwazo kwa wachimbaji wadogo, bali unawachochea kutumia vituo rasmi kama hiki cha Mwakitolyo. Hii inapunguza utoroshaji wa madini na kuongeza mzunguko wa fedha ndani ya nchi.

Soma zaidi : Tanzania kuwa nchi mojawapo zinzzohifadhi madini

Hatua za Kimkakati Kuelekea Mwaka 2026/27

Kama alivyoeleza Dkt. Kiruswa, mwaka wa fedha 2026/27 utakuwa wa kihistoria kwa wakazi wa Mwakitolyo. Utaratibu wa kupata mkandarasi umekamilika kwa kuzingatia vigezo vyote vya kiufundi ili kuhakikisha kituo kinajengwa kwa viwango vya kimataifa.

STAMICO imekuwa mstari wa mbele kuhakikisha kuwa vifaa vitakavyofungwa ni vya kisasa (state-of-the-art technology) ambavyo vinaweza kuhimili mazingira ya kazi na kutoa matokeo bora. Wachimbaji wanashauriwa kuanza kujiandaa kwa kujiunga katika vikundi au vyama vya ushirika ili kurahisisha upatikanaji wa huduma pindi ujenzi utakapokamilika.

Changamoto na Suluhu katika Uchenjuaji

Ingawa ujenzi wa kituo cha uchenjuaji wa dhahabu Mwakitolyo unaleta matumaini, bado kuna changamoto ambazo Serikali inazifanyia kazi. Moja ya changamoto hizo ni upatikanaji wa nishati ya umeme ya uhakika na maji ya kutosha kwa ajili ya shughuli za uchenjuaji. Kupitia miradi mikubwa ya nishati kama Bwawa la Mwalimu Nyerere (JNHPP) na ujenzi wa miundombinu ya maji, Serikali inahakikisha kuwa vituo hivi vinapata nishati ya gharama nafuu na ya kudumu.

Pia, elimu kwa wachimbaji wadogo kuhusu faida za uchenjuaji wa kitaalamu bado inahitajika. Wengi wamezoea mbinu za kienyeji kwa sababu ya hofu ya gharama, lakini kituo cha Mwakitolyo kitatoa huduma kwa bei nafuu ili kuwavutia wachimbaji wote.

Je, Mwakitolyo Itakuwa ‘Dubai’ ya Dhahabu Shinyanga?

Ingawa tunazungumzia uchenjuaji wa dhahabu Mwakitolyo kama kituo cha huduma, ukweli ni kwamba mradi huu unakwenda kugeuza eneo hilo kuwa kitovu cha biashara ya madini (Mineral Hub) kwa Kanda ya Ziwa.

Kwa uwezo wa kuchenjua tani 120 kwa siku, Mwakitolyo haitakuwa tu eneo la uchenjuaji, bali itakuwa sumaku itakayovuta wawekezaji wa mahoteli, mabenki, na viwanda vidogo vya kutengeneza vifaa vya uchimbaji.

Hivi karibuni, huenda tukaanza kusikia kuhusu “Dhahabu ya Mwakitolyo” kama chapa (brand) inayotambulika kimataifa kutokana na usafi wa madini yatakayotoka hapo.Serikali inaweza kutumia kituo hiki kama rubani wa kuanzisha mfumo wa kidijitali wa kufuatilia madini (Mineral Tracking System) kuanzia yanapotoka ardhini hadi yanapochenjuliwa na kuuzwa.

Hii inamaanisha mchimbaji mdogo wa Mwakitolyo atakuwa na “cheti cha asili” cha kidijitali ambacho kitampa nguvu ya kuuza dhahabu yake kwenye masoko ya London au Dubai moja kwa moja kutoka Shinyanga!