HATIFUNGANI YA EFTA YACHOCHEA MAPINDUZI YA UCHUMI

Soko la mitaji nchini Tanzania linaendelea kushuhudia mabadiliko makubwa yanayochochea ukuaji wa uchumi wa kitaifa. Katika siku za hivi karibuni, kumekuwa na ongezeko kubwa la uaminifu kutoka kwa wawekezaji wa ndani na nje ya nchi, jambo linalothibitisha uwepo wa mazingira wezeshi na salama ya kibiashara.

Hatua hii si tu kwamba inaimarisha sekta ya kifedha, bali pia inafungua milango mipya kwa kampuni binafsi kutumia masoko ya mitaji kama njia mbadala na yenye tija ya kupata mitaji ya muda mrefu.

Hivi karibuni, jiji la Dar es Salaam lilishuhudia hafla ya kihistoria ya usajili wa hatifungani ya Kampuni ya Equity for Tanzania (EFTA) katika Soko la Hisa la Dar es Salaam (DSE). Tukio hili limekuwa chachu ya majadiliano mapana kuhusu mustakabali wa kiuchumi na namna sekta binafsi inavyoweza kuchangamkia fursa mbalimbali za kujiendeleza.

Soma zaidi :Kampuni zinapoingia katika Hatifungani

Kauli ya CMCA Kuhusu Fursa za Uwekezaji Tanzania

Akizungumza wakati wa hafla hiyo ya kihistoria jijini Dar es Salaam, Ofisa Mtendaji Mkuu wa Mamlaka ya Masoko ya Mitaji na Dhamana (CMCA), Nicodemus Mkama, amebainisha kuwa masoko ya mitaji yameendelea kuwa kichocheo muhimu sana cha ukuaji wa uchumi nchini. Mkama amesisitiza kuwa mamlaka hiyo imejitolea kikamilifu kuendelea kuweka mazingira bora, rafiki, na ya uwazi ili kuruhusu kampuni na sekta binafsi kushiriki kikamilifu katika uwekezaji wa kimkakati.

Kulingana na Mkama, mafanikio makubwa yaliyopatikana katika usajili na ununuzi wa hatifungani ya EFTA ni ishara tosha ya kuongezeka kwa imani ya wawekezaji katika masoko ya mitaji ya Tanzania. Imani hii haiji kwa bahati mbaya; ni matokeo ya sera thabiti na usimamizi madhubuti unaohakikisha kuwa haki na mitaji ya wawekezaji inalindwa kisheria.

“Mafanikio haya yanaonyesha nguvu ya imani ya wawekezaji, uaminifu, na dira ya pamoja ya kukuza uchumi wenye tija nchini,” alisema Mkama, akionyesha kufurahishwa na namna soko lilivyopokea hatifungani hiyo.

Aidha, Mkama amefafanua kuwa EFTA imeweka historia mpya katika sekta ya kifedha nchini baada ya kuvuka kwa kiasi kikubwa lengo la awali la ukusanyaji wa fedha kupitia hatifungani hiyo. Hali hii inathibitisha kuwa soko lina ukwasi wa kutosha na liko tayari kuunga mkono kampuni zenye mipango thabiti ya kibiashara inayolenga kuleta maendeleo ya kijamii na kiuchumi.

Soma zaidi : Fahamu maswali yanayoulizwa kwenye EFTA

Ushindi wa EFTA: Kuvuka Lengo kwa Zaidi ya Asilimia 100

Katika mazingira ya kawaida ya biashara, kufikia lengo la kifedha ni mafanikio makubwa, lakini kulivuka lengo hilo kwa zaidi ya mara mbili ni jambo linalohitaji tathmini ya kina. EFTA iliingia sokoni ikilenga kukusanya kiasi cha Shilingi bilioni 15. Hata hivyo, kutokana na mwitikio mkubwa wa soko na kiu ya wawekezaji kupata vyombo salama vya uwekezaji, kampuni hiyo imefanikiwa kupata jumla ya Shilingi bilioni 33.04.

Mwenyekiti wa Bodi ya EFTA, Profesa Andrew Temu, ameeleza kuwa matokeo haya ya kustaajabisha yanaakisi uaminifu mkubwa ambao wananchi na taasisi mbalimbali wanauona kwa EFTA pamoja na huduma inazotoa. Aliongeza kuwa kupatikana kwa kiasi hiki cha fedha ni dhihirisho kwamba watanzania wanazidi kuelewa na kuchangamkia fursa za uwekezaji Tanzania kupitia masoko ya mitaji badala ya kutegemea mifumo ya kiasili pekee kama vile akaunti za akiba za benki.

Hatifungani hii ina ukomo wa miaka mitano (5), kipindi ambacho kinatoa nafasi ya kutosha kwa kampuni kutekeleza miradi yake kwa utulivu bila shinikizo la madeni ya muda mfupi. Profesa Temu hakusita kutoa shukrani zake za dhati kwa Benki Kuu ya Tanzania (BoT) kwa kutoa kibali na kufanya ukaguzi wa kina ulioridhisha kuhusu utendaji na uadilifu wa taasisi hiyo, hatua iliyofungua njia kuelekea sokoni DSE.

Soma kwa undani zaidi : Msukumo mpya sekta ya uzalishaji

Athari za Mitaji Hii Katika Uchumi Halisi na Sekta ya Uzalishaji

Swali la msingi linaloweza kuulizwa na wengi ni: Je, fedha hizi Shilingi bilioni 33.04 zitakwenda kufanya nini? Profesa Temu alitoa ufafanuzi wa kina juu ya mpango wa matumizi ya mitaji hiyo. Alibainisha kuwa rasilimali hizo zitatumika kimkakati katika ununuzi wa vifaa vya ujenzi na kuendeleza shughuli mbalimbali za uzalishaji viwandani na mashambani.

Lengo kuu la EFTA ni kuwainua wakulima wadogo wadogo pamoja na wafanyabiashara ndogo na za kati (SMEs). Hawa ndio nguzo kuu ya uchumi wa Tanzania, kwani wanazalisha chakula na kutoa ajira kwa mamilioni ya wananchi. Kupitia ukusanyaji huu wa mitaji, EFTA itakuwa na uwezo mkubwa wa kutoa ukodishaji wa vifaa (equipment leasing) kama vile matrekta, mashine za kusaga, na zana za ujenzi kwa mikopo nafuu kwa wale wasio na dhamana za kibenki.

Kwa upande wake, Mtendaji Mkuu wa EFTA, Nicomed Bohay, ameunga mkono hoja hiyo kwa kusema kuwa matokeo hayo ya soko yanaonesha wazi imani kubwa ya wawekezaji katika mkakati wa taasisi hiyo wa kuwekeza moja kwa moja kwenye “uchumi halisi” (real economy). Uchumi halisi unamaanisha kuweka fedha ambapo uzalishaji wa bidhaa na huduma unafanyika, badala ya kubahatisha katika masoko ya uvumi.

Bohay ameahidi kuwa EFTA itaendelea kuelekeza rasilimali zote zilizopatikana katika sekta zenye tija kubwa ili kuchochea ukuaji wa biashara, kuongeza nafasi za ajira kwa vijana, na kuharakisha maendeleo ya jumla ya kiuchumi nchini kote.

Soma zaidi: Mikakati ya mabenki katika Hatifugani

Mgeuko wa Kipekee (The Twist): Upande wa Pili wa Sarafu ya Uwekezaji

Mafanikio haya ya EFTA na maneno mazuri kutoka CMCA yanatupa picha ya kuvutia sana kuhusu fursa za uwekezaji Tanzania. Lakini hapa ndipo mgeuko (twist) wa kifikra unapoingia: Je, soko letu liko tayari kwa mafanikio haya, au tunatengeneza mtego wa kiuchumi bila kujua?

Wakati tukisherehekea kuwa EFTA imekusanya Shilingi bilioni 33.04 badala ya bilioni 15, ukweli ni kwamba soko lina “njaa” kubwa sana ya maeneo salama ya kuwekeza fedha. Hii ina maana kuna mamilioni ya fedha yanayozunguka nchini yakiwa hayana mahali pa kwenda (idle capital). Wawekezaji wa Tanzania wamechoka na faida ndogo za akaunti za benki na sasa wanakimbilia hatifungani yoyote inayojitokeza.

Mgeuko huu unaleta changamoto mpya:

1. Hatari ya ‘Over-subscription’: EFTA sasa ina ziada ya zaidi ya Shilingi bilioni 18. Kudhibiti mtaji mkubwa kiasi hiki ndani ya miaka mitano na kuhakikisha unaleta faida iliyoahidiwa kwa wawekezaji ni mtihani mzito wa kiuongozi. Kama fedha hizi hazitapelekwa kwa kasi na kwa ufanisi kwa wakulima, zinaweza kugeuka kuwa mzigo wa madeni na riba kwa taasisi yenyewe.
2. Uhaba wa Kampuni Zinazojiamini: Kama kampuni moja tu ya ukodishaji vifaa inaweza kuvutia bilioni 33 ndani ya muda mfupi, kwa nini kampuni zingine za Kitanzania zinasasita kuingia DSE? Hii inaonesha kuwa kikwazo kikubwa cha fursa za uwekezaji Tanzania sio uhaba wa fedha kutoka kwa wananchi, bali ni uhaba wa ubunifu, uwazi, na utayari wa kampuni za ndani kujisajili kwenye masoko ya mitaji.

Ili fursa hizi ziwe na tija ya kweli, ni lazima mamlaka kama CMCA zisiishie tu kupongeza mafanikio ya EFTA, bali zitumie mfano huu kulazimishea sekta binafsi nchini kuacha kuendesha biashara “kifamilia”. Ni lazima kampuni za kizawa zifunguke, ziweke vitabu vyao vya hesabu wazi, na zivute mitaji hii ya ndani inayotafuta mahali pa kutua.

Huu ndio wakati sasa kwa mwananchi wa kawaida na mfanyabiashara wa Kitanzania kutambua kuwa nguvu ya kiuchumi haipo tena kwenye mifuko ya wafadhili wa nje, bali ipo mikononi mwao wenyewe kupitia masoko yetu ya ndani. Swali linabaki kwako: Je, uko tayari kuwa mwekezaji au utabaki kuwa mtazamaji katika mabadiliko haya ya kiuchumi?