UBIA WA UMMA NA BINAFSI NI CHANZO CHA UTAJIRI

Ubia wa Umma na Binafsi ni chanzo cha Utajiri. Mabadiliko ya kiuchumi duniani kote yanategemea mifumo thabiti inayounganisha nguvu ya serikali na ubunifu wa wafanyabiashara. Katika muktadha huu, Mkurugenzi Mtendaji wa Kituo cha Ubia kati ya Sekta ya Umma na Sekta Binafsi (PPP Centre), David Kafulila, ameweka wazi kuwa mfumo wa ubia kati ya sekta ya umma na sekta binafsi ni nyenzo muhimu zaidi inayosaidia kuongeza ufanisi wa taasisi za umma na kuchochea ukuaji wa haraka wa uchumi wa kitaifa.

Kafulila amebainisha hayo hivi karibuni wakati akihutubia Muhadhara wa Umma ulioandaliwa na Chuo Kikuu cha Dodoma (UDOM). Katika hotuba yake iliyovutia wasomi, wachumi na wanafunzi, amefafanua kuwa sababu kuu tatu zinazofanya mataifa makubwa kukimbilia mfumo huu ni pamoja na kuvutia mitaji mikubwa kutoka sekta binafsi, kuongeza ufanisi wa kiutendaji katika taasisi za serikali, na kukuza ubunifu wa kiteknolojia na usimamizi.

Soma zaidi : Fahamu umuhimu wa uwekezaji

Je, Utajiri wa Mataifa Unatokana na Rasilimali za Asili Pekee?

Katika uchambuzi wake wa kina, Kafulila ametaka kubadili mtazamo wa kawaida wa mataifa mengi yanayoendelea ambayo huamini kuwa kuwa na rasilimali nyingi za asili kama vile madini, gesi, au ardhi ya kilimo ndiyo tiketi ya kuwa taifa tajiri. Amesisitiza kuwa mafanikio ya kweli ya kiuchumi ya mataifa mengi makubwa duniani hayategemei rasilimali hizo pekee, bali yanatokana na ufanisi wa taasisi zake na matumizi bora, ya kimkakati na ya uwazi ya rasilimali hizo.

“Katika baadhi ya nchi zilizoendelea, takribani asilimia 25 ya utajiri wa taifa unatokana na ufanisi wa taasisi huku rasilimali za asili zikichangia takribani asilimia tano pekee,” alieleza Kafulila.

Takwimu hizi zinaonesha wazi kuwa nchi inaweza ikawa na mafuta au dhahabu nyingi, lakini kama taasisi zake hazina ufanisi na zinasuasua kiutendaji, rasilimali hizo zitapotea bila kuleta tija. Hapa ndipo umuhimu wa mifumo imara inayowezesha rasilimali kuchangia maendeleo kwa kiwango cha juu zaidi unapoonekana, na mfumo mkuu unaoongoza sasa duniani ni ule unaoweka mazingira wezeshi ya uwekezaji wa pamoja.

Soma zaidi : Siri ya mataifa makubwa katika uwekezaji

Faida za Ubia Kati ya Sekta ya Umma na Sekta Binafsi (PPP) Kazi Kwako Tanzania

Kulingana na mtaalamu huyo wa uchumi na sera, mfumo wa ubia kati ya sekta ya umma na sekta binafsi unakuja kutatua changamoto kubwa tatu zinazozikabili nchi zinazozalisha uchumi wao kama Tanzania:

• Upatikanaji wa Fedha za Miradi ya Maendeleo: Bajeti ya serikali pekee haiwezi kutosheleza ujenzi wa miundombinu mikubwa kama reli, barabara za kisasa, nishati, na hospitali. Sekta binafsi inapoingia na mitaji yake, inaisaidia serikali kutekeleza miradi bila kulazimika kukopa mikopo yenye riba kubwa inayoumiza taifa baadae.
• Kuimarisha Ufanisi wa Taasisi za Umma: Mara nyingi taasisi za umma hukabiliwa na urasimu na ucheleweshaji wa maamuzi. Washirika kutoka sekta binafsi wanapoleta mifumo yao ya usimamizi wa kisasa (corporate governance), ufanisi huongezeka mara dufu na huduma zinazotolewa kwa wananchi zinakuwa za kiwango cha juu.
• Kuhamasisha Ubunifu wa Muda Mrefu: Sekta binafsi ina sifa ya kutumia teknolojia mpya na mbinu bunifu ili kupunguza gharama na kuongeza tija. Ubunifu huu unahitajika sana kufanikisha malengo ya maendeleo endelevu ya muda mrefu (Vision 2025/2030 na kuendelea).

Soma kwa undani zaidi : Umuhimu wa sekta binafsi na umma katika maendeleo ya nchi

Ukweli Kuhusu Misamaha ya Kodi na Mazingira ya Uwekezaji

Katika hatua nyingine ya hotuba yake, Kafulila amegusia suala linalozua mjadala mkubwa kila mara nchini Tanzania: misamaha ya kodi kwa wawekezaji. Alitetea hoja kuwa misamaha ya kodi bado ina umuhimu mkubwa katika uchumi wa kisasa, hasa pale inapochakatwa kwa usahihi na kuelekezwa katika kuvutia uwekezaji mkubwa wa kimkakati na kupunguza gharama za uzalishaji wa viwandani.

Mkurugenzi huyo amefafanua kuwa baadhi ya uwekezaji—kama ule wa sekta ya nishati, uchimbaji madini, au viwanda vikubwa vya madawa—huhitaji mtaji mkubwa sana wa kuanzishwa (capital-intensive projects). Katika hatua za mwanzo, wawekezaji hawa hukabiliwa na hatari kubwa ya kibiashara (high risks). Kwa hiyo, misamaha ya kodi ya muda maalumu na inayolengwa vizuri inasaidia kuweka mazingira bora ya biashara na kuifanya nchi kuwa na ushindani dhidi ya nchi zingine kikanda.

Uwekezaji huo unapokomaa, taifa hufaidika kupitia kodi za ajira, kodi ya makampuni ya baadae, na mzunguko mkubwa wa fedha katika uchumi wa ndani.

Soma zaidi: Fahamu umuhimu wa sekta binafsi

Wito kwa Vyuo Vikuu: Uhitaji wa “Masters in PPP” nchini Tanzania

Ili kuhakikisha kuwa miradi yote ya ubia kati ya sekta ya umma na sekta binafsi inaleta faida na haililetei taifa hasara kupitia mikataba mibovu, Kafulila ametoa wito kwa taasisi za elimu ya juu. Alieleza shauku yake kubwa ya kuona Chuo Kikuu cha Dodoma (UDOM) kinakuwa kinara kwa kuanzisha Shahada ya Uzamili ya Ubia kati ya Sekta ya Umma na Sekta Binafsi (Masters in PPP).

Hatua hii itasaidia sana kuongeza idadi ya wataalamu wa ndani—ikiwa ni pamoja na wanasheria wa mikataba, wachumi, na wasimamizi wa miradi—wenye uwezo wa juu wa kujadiliana (negotiation skills) na kusimamia kikamilifu miradi ya ubia bila kutegemea washauri wa nje pekee.

Je, Tuko Tayari kwa Mapinduzi Haya?

Wakati David Kafulila akipigania kwa nguvu zote mfumo huu wa ubia kati ya sekta ya umma na sekta binafsi, changamoto kubwa haipo tena upande wa serikali au ukosefu wa sheria—sheria na PPP Centre tayari vipo na vinafanya kazi vizuri sana chini ya uongozi wake.

Mgeuko mkubwa upo kwa Sekta Binafsi ya Tanzania wenyewe. Je, wafanyabiashara na makampuni ya kizalendo nchini Tanzania yana ukubwa wa mitaji, nidhamu ya kifedha, na utayari wa kiushindani kuingia mikataba ya miaka 20 hadi 30 na serikali? Au mwishowe tutashuhudia mfumo huu ukizifaidisha kampuni kubwa kutoka nje ya nchi (MNCs) pekee huku wazawa wakibaki kuwa watazamaji?