VIWANDA NA MIUNDOMBINU VYAFUNGUA FURSA MPYA

Viwanda na Miundombinu vyafungua fursa mpya.Nchi wanachama wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC) zimeshauriwa kwa dhati kuongeza kasi na kiwango cha uwekezaji wa viwanda na miundombinu Tanzania na katika ukanda mzima wa Kusini mwa Afrika.

Hatua hii imetajwa kuwa ndiyo nguzo kuu itakayowawezesha wanawake na vijana kushiriki kikamilifu katika shughuli mbalimbali za uzalishaji mali na hivyo kuongeza mchango wao katika ukuaji wa uchumi wa ukanda wa SADC.

Ushauri huo wa kimkakati umetolewa jijini Durban, nchini Afrika Kusini, na Meneja wa Utafiti na Biashara wa Benki ya Maendeleo Tanzania (TIB), Dkt. Hilderbrand Shayo. Dkt. Shayo alikuwa akizungumza kando ya Mkutano na Maonesho ya Wiki ya Viwanda ya SADC yanayoendelea nchini humo, akisisitiza kuwa wakati umewadia kwa nchi za Afrika kuachana na uuzaji wa malighafi ghafi na badala yake kujikita katika uongezaji thamani.

1. Mfumo wa Uwekezaji wa Viwanda na Miundombinu Tanzania Unavyowainua Wanawake na Vijana

Katika maelezo yake, Dkt. Hilderbrand Shayo amebainisha kuwa uwekezaji wa viwanda vya kuongeza thamani ya bidhaa utasaidia kwa kiasi kikubwa kuwainua wanawake na vijana kiuchumi. Sekta hii inapopewa kipaoumbele, haitengenezi tu ajira za kawaida, bali inajenga mnyororo mpana wa thamani unaowagusa wananchi wa ngazi zote.

Kwa kuimarisha uwekezaji wa viwanda na miundombinu Tanzania, masoko ya bidhaa za ndani yatapanuka kwa kasi. Hali hii haitaongeza tu mapato ya wajasiriamali wadogo na wa kati, bali pia itaongeza mapato ya fedha za kigeni yanayotokana na mauzo ya bidhaa nje ya nchi (exports).

Soma Pia :FURSA MPYA ZA BIASHARA TANZANIA NA URUSI

Vijana na wanawake ambao mara nyingi wamekuwa wakikabiliwa na changamoto ya ukosefu wa ajira rasmi, watapata fursa za kuanzisha viwanda vidogo na vya kati (SMEs) na kuunganishwa na masoko ya kikanda.

2. Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 na Vipaumbele vya Tanzania Katika SADC

Akizungumzia kuhusu ushiriki wa Tanzania katika mkutano na maonesho hayo ya kimataifa, Dkt. Shayo ameeleza kuwa matukio hayo yanaendana kikamilifu na vipaumbele vya maendeleo vya Tanzania. Maeneo makuu yanayopewa kipaumbele ni pamoja na:

• Sekta ya Madini: Kugeuza rasilimali za madini kuwa bidhaa zilizochakatwa badala ya kusafirisha mchanga au madini ghafi.
• Sekta ya Kilimo: Kuongeza thamani ya mazao ya kilimo ili kuhakikisha wakulima wanapata faida stahiki na nchi inakuwa na usalama wa chakula.
• Bidhaa za Afya na Dawa: Kujenga viwanda vya ndani vya dawa na vifaa tiba ili kupunguza utegemezi wa kuagiza kutoka nje.
• Maendeleo ya Miundombinu na Ubunifu: Kuwekeza katika barabara, reli, nishati, na teknolojia ili kurahisisha usafirishaji wa bidhaa na huduma.

Maeneo haya ndiyo yanayobeba dira na mwelekeo wa nchi katika kufikia Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, inayolenga kuijenga Tanzania kuwa nchi yenye uchumi wa viwanda unaojiendesha na endelevu.

Soma Pia:UTT AMIS YAVUTIA SABASABA KWA FURSA ZA UWEKEZAJI

“Ushiriki wa Tanzania katika Wiki ya Viwanda ya SADC una umuhimu mkubwa kwa sababu mkutano huu umejikita katika kuimarisha mnyororo wa thamani wa sekta za madini, kilimo na bidhaa za afya, sambamba na maendeleo ya miundombinu na ubunifu—maeneo ambayo ni nguzo kuu katika safari ya Tanzania kuelekea uchumi wa viwanda na maendeleo endelevu,” amesema Dkt. Shayo.

3. Bandari ya Dar es Salaam na Nafasi ya Kimkakati ya Tanzania Katika SADC

Aidha, maonesho hayo yamefungua fursa mpya na za kipekee za uwekezaji. Wawekezaji wengi kutoka nchi mbalimbali duniani wameonesha nia ya dhati ya kuja kuwekeza nchini Tanzania. Hali hii inachagizwa na mazingira mazuri ya biashara yaliyowekwa na Serikali pamoja na nafasi ya kimkakati ya nchi kama lango kuu la biashara la ukanda wa SADC.

Kupitia Bandari ya Dar es Salaam, Tanzania inahudumia nchi nyingi zisizo na mwambao wa bahari (landlocked countries) zilizopo katika ukanda wa SADC kama vile Zambia, DRC, Malawi, na Zimbabwe. Kuimarishwa kwa uwekezaji wa viwanda na miundombinu Tanzania kunafanya Bandari ya Dar es Salaam na mfumo wa reli ya SGR kuwa kiungo muhimu cha kibiashara kinachounganisha masoko ya ndani na ya kimataifa.

Dkt. Shayo ameongeza kuwa ushiriki wa Tanzania katika maonesho hayo umeiwezesha nchi kuzitangaza fursa zake za uwekezaji na kuimarisha ushirikiano wa kibiashara na wadau mbalimbali wa maendeleo kutoka ndani na nje ya ukanda wa SADC.

4. Wito kwa Taasisi za Fedha Kuwekeza Katika Miradi ya Kimkakati

Kupata mtaji na fedha za kugharamia miradi mikubwa imekuwa moja ya changamoto kuu katika Afrika. Sambamba na hilo, Dkt. Shayo alizishauri kwa dhati taasisi za fedha zilizoshiriki katika mkutano huo kuimarisha ushirikiano wao ili kurahisisha upatikanaji wa mitaji.

Baadhi ya taasisi hizo ni pamoja na:

1. Benki ya Maendeleo Tanzania (TIB)
2. Benki ya Exim
3. BADEA (Arab Bank for Economic Development in Africa)
4. Nedbank na taasisi nyingine za kifedha za kikanda na kimataifa.

Taasisi hizi zilitakiwa kuunda muungano wa kifedha (syndicated loans) na kuweka mifumo rahisi ya utoaji wa mikopo ya muda mrefu ili kugharamia miradi ya uwekezaji wa viwanda na miundombinu Tanzania.

“Taasisi za fedha zilizoshiriki katika maonesho haya zina nafasi kubwa ya kushirikiana katika kuhamasisha upatikanaji wa fedha kwa ajili ya miradi ya maendeleo na uwekezaji ambayo itachochea ukuaji wa uchumi wa Tanzania,” amesisitiza Dkt. Shayo.

5. Sekta ya Madini na Chachu ya Viwanda vya Ndani

Akizungumzia sekta ya madini, Dkt. Shayo amesema Tanzania imebarikiwa kuwa na madini mengi ya kimkakati (critical minerals) yanayohitajika sana duniani kwa sasa, hususan katika kipindi hiki cha mapinduzi ya kiteknolojia na nishati safi (kama vile lithium, graphite, na nickel).

Amesisitiza kuwa nyakati za kuuza madini yakiwa ghafi zimepita. Usumbufu wa kiuchumi unatakiwa utatuliwe kwa kuyachakata madini hayo ndani ya nchi. Hatua hii itasaidia:

• Kuongeza thamani ya bidhaa zetu.
• Kuzalisha maelfu ya ajira mpya kwa vijana wa Kitanzania.
• Kuongeza mapato ya fedha za kigeni kwa nchi.
• Kuchochea ukuaji wa viwanda vya ndani vinavyotumia madini hayo kama malighafi.

Mkutano wa Wiki ya Viwanda wa SADC unaendelea kuwa jukwaa la msingi la kuimarisha ushirikiano wa kikanda katika biashara, uwekezaji, na maendeleo ya viwanda. Kwa Tanzania, fursa hizi zinakwenda moja kwa moja kuunga mkono juhudi za Serikali za kujenga uchumi thabiti unaotegemea viwanda.

6. Hatari Inayojificha Nyuma ya Uwekezaji wa Viwanda na Miundombinu Tanzania

Pamoja na matumaini makubwa yanayoonyeshwa na SADC na Mkakati wa Dira ya Taifa 2050, kuna ukweli mchungu ambao wadau wengi wa kiuchumi huwa wanaufumbia macho: Uwekezaji wa viwanda na miundombinu Tanzania unaweza kuwa mtego wa kiuchumi iwapo hautafanywa kwa umakini.

Soma Pia:MSD NA MAPINDUZI YA UZALISHAJI WA DAWA NCHINI

Ikiwa Tanzania na nchi za SADC zitaendelea kuwekeza mabilioni ya fedha katika miundombinu na viwanda kwa kutegemea mikopo ya kigeni na teknolojia ya kuagiza kutoka nje, kuna hatari kubwa ya kujikuta katika utumwa mpya wa kidijitali na kifedha.

Bila kuwa na ubunifu wa ndani (local innovation) na kumiliki teknolojia tunazozitumia, viwanda vyetu vitakuwa vikitumia malighafi zetu lakini faida kubwa (royalities na margins) ikirudi kwa mataifa ya Magharibi na Mashariki yanayotuuzia mitambo na mifumo ya kiteknolojia.

Uwekezaji bora wa miundombinu si ule wa kujenga majengo au barabara pekee, bali ni ule unaowekeza kwenye Akili Mnemba (AI) na elimu ya kiteknolojia kwa vijana wa Kitanzania.

Kama kijana wa Kitanzania hatakuwa na uwezo wa kutengeneza au kukarabati mitambo inayochakata madini ya kimkakati jijini Durban au Dar es Salaam, basi uwekezaji huu wa viwanda utaishia kuwanufaisha wageni waliotuletea mitambo hiyo, huku wanawake na vijana wa Tanzania wakisalia kuwa kibarua wa kima cha chini (unskilled labor) kwenye nchi yao wenyewe.

Ili Dira ya 2050 iwe na maana, lazima uwekezaji wa viwanda na miundombinu Tanzania uende songambele sambamba na Mapinduzi ya Elimu ya Teknolojia na Ubunifu wa Ndani.