TUME YA MADINI YATOA SIKU 30 KWA MIRADI YA UCHIMBAJI

Tume ya madini yatoa siku 30 kwa miradi ya uchimbaji mdogo wa madini.Sekta ya madini nchini Tanzania inazidi kushuhudia mabadiliko makubwa ya kisheria na kiutendaji yenye lengo la kuongeza tija, kulinda mazingira, na kuongeza mchango wa sekta hii katika pato la Taifa.

Katika kuhakikisha kuwa kila mhusika anafuata misingi iliyowekwa na sheria ya madini, Tume ya Madini imechukua hatua thabiti na madhubuti ya kutoa maelekezo magumu kwa wamiliki na wawezeshaji wote wa miradi ya uchimbaji mdogo wa madini nchini.

Soma Pia :TUME YA MADINI YAFUNGUA FURSA ZA MABILIONI

Katika taarifa rasmi iliyotolewa leo jijini Dodoma, Tume ya Madini imetoa muda wa siku 30 pekee kwa wamiliki pamoja na wawezeshaji wa miradi ya uchimbaji mdogo yenye Mikataba ya Msaada wa Kiufundi (Technical Assistance) kurekebisha kasoro na mapungufu yote yaliyobainishwa wakati wa ukaguzi maalum.

Hatua hii inalenga kuhakikisha kuwa shughuli zote za uchimbaji zinaendeshwa kwa kuzingatia kikamilifu masharti, kanuni, na sheria ya madini ya nchi.

Matokeo ya Ukaguzi wa Miradi 128 ya Uchimbaji Mdogo Nchini

Hatua hii kali ya kisheria inahusu jumla ya miradi 128 ya uchimbaji mdogo iliyofanyiwa ukaguzi wa kina na wataalamu kutoka Tume ya Madini. Katika ukaguzi huo, taswira kamili ya hali halisi ya miradi hiyo ilibainika, ambapo miradi mingi ilionekana kukiuka au kusuasua katika utekelezaji wa matakwa ya sheria ya madini.

Kwa mujibu wa takwimu zilizotolewa na Tume ya Madini:

• Miradi 42 haifanyi kazi kabisa: Miradi hii ilibainika kusimama au kutelekezwa, jambo linalokiuka madhumuni ya utoaji wa leseni ndogo za uchimbaji na mikataba ya msaada wa kiufundi.
• Miradi 86 inaendelea na kazi lakini ina mapungufu: Licha ya kuwa inaendelea na shughuli za uzalishaji na utafiti, miradi hii inakabiliwa na changamoto mbalimbali za kisheria, kiufundi, na utawala bora ambazo zinatakiwa kurekebishwa mara moja.

Akizungumza na waandishi wa habari jijini Dodoma, Katibu Mtendaji wa Tume ya Madini, Mhandisi Ramadhani Lwamo, ameeleza kuwa Tume tayari imewatumia Hati za Makosa (Default Notices) zenye ilani ya siku 30 wamiliki wote wa miradi 42 isiyofanya kazi.

Soma Pia :TANZANIA YAENDELEA KUVUTIA UWEKEZAJI WA MADINI

Wamiliki hawa wanatakiwa kutoa mrejesho rasmi kuhusu hatua madhubuti walizochukua kurejesha utekelezaji wa shughuli zao kwa mujibu wa sheria na masharti ya ridhaa za Msaada wa Kiufundi.

Maelekezo ya Wizara na Maeneo Makubwa Yenye Mapungufu Kisheria

Ukaguzi huo kabambe ulifanyika kufuatia maelekezo thabiti yaliyotolewa na Waziri wa Madini, Anthony Mavunde, mnamo Aprili 27, 2026, wakati wa uwasilishaji wa bajeti ya Wizara ya Madini kwa mwaka wa fedha 2026/2027. Waziri amesisitiza haja ya kusafisha sekta hiyo na kuhakikisha kuwa kila mwekezaji anatekeleza wajibu wake kwa mujibu wa sheria ya madini.

Mhandisi Lwamo amebainisha kuwa, miongoni mwa changamoto kubwa zilizobainika katika miradi 86 inayofanya kazi, ni pamoja na kutotekelezwa au kupuuzwa kwa mipango mbalimbali inayotakiwa kisheria. Mipango hiyo ni nguzo kuu za uendelevu wa uchimbaji nchini Tanzania, ikijumuisha:

1. Mpango wa Usimamizi wa Mazingira (Environmental Management Plan): Miradi mingi imekuwa ikifanya kazi bila kuzingatia hifadhi ya mazingira, kutupa taka za sumu kwa kukiuka kanuni, na kutorejesha ardhi katika hali yake ya awali.
2. Mpango wa Uwajibikaji kwa Jamii (Corporate Social Responsibility – CSR): Wawekezaji wengi wamefeli kurejesha fadhila au kusaidia jamii zinazozunguka migodi kupitia miundombinu kama shule, zahanati, na maji safi kama inavyotakiwa na sheria ya madini.
3. Mpango wa Uhawilishaji wa Teknolojia (Technology Transfer Plan): Kushindwa kuwajengea uwezo na kuwahamishia ujuzi wachimbaji wazalendo kupitia teknolojia za kisasa za uchenjuaji na uchimbaji.
4. Mpango wa Uchimbaji na Mpango wa Ufunguaji wa Mgodi (Mining and Mine Closure Plans): Kutokuwa na mipango thabiti ya uendeshaji wa migodi kwa usalama pamoja na taratibu za kufunga migodi pale rasilimali zinapokwisha.

Kanuni za Msaada wa Kiufundi za Mwaka 2025 na Hatua za Kisheria

Ili kuleta uwazi na nidhamu katika sekta ya uchimbaji mdogo, Serikali kupitia Tume ya Madini ilirasimisha Kanuni za Msaada wa Kiufundi kwa Wamiliki wa Leseni Ndogo za Uchimbaji Madini za Mwaka 2025. Kanuni hizi zinataka wamiliki wa leseni na wawezeshaji wao kushirikiana kwa uwazi bila kumnyonya mchimbaji mdogo wa Kitanzania.

Mhandisi Lwamo amesisitiza kuwa wamiliki na wawezeshaji wa miradi yote 86 yenye mapungufu lazima watumie kipindi hiki cha siku 30 kurekebisha kasoro zote zilizobainishwa kwenye ukaguzi. Failure to comply within the specified timeframe will leave the Commission with no choice but to enforce strict legal measures.

“Endapo wahusika wa miradi hiyo watashindwa kutekeleza matakwa yaliyowekwa ndani ya muda huo wa siku 30, Tume ya Madini haitasita kuchukua hatua zaidi za kisheria, ikiwemo kufuta kabisa ridhaa za Msaada wa Kiufundi zilizotolewa,” ameonya Mhandisi Lwamo.

Soma Pia:JNHPP YAFUNGUA NJIA YA MIRADI MIKUBWA

Aidha, Tume imeweka wazi kuwa haitaishia hapo. Ukaguzi na ufuatiliaji wa mara kwa mara utaendelea katika maeneo yote ya migodi nchini ili kuhakikisha kuwa hakuna mwekezaji anayekiuka sheria ya madini au kutumia vibaya ridhaa aliyopewa na Serikali.

Utunzaji wa Mazingira, Tahadhari ya El Niño na Usalama Kazini

Mbali na masuala ya mikataba na leseni, Katibu Mtendaji huyo alitumia fursa hiyo kuwakumbusha wanufaika wote wa Msaada wa Kiufundi pamoja na wachimbaji wadogo kote nchini umuhimu wa kuzingatia afya, usalama, na utunzaji wa mazingira mahali pa kazi.

Uchimbaji wa madini ni sekta hatarishi inayohitaji umakini wa hali ya juu. Mhandisi Lwamo alisisitiza kuchukuliwa kwa tahadhari kubwa katika kipindi hiki ambacho mamlaka za hali ya hewa zimetoa tahadhari kuhusu uwezekano wa kutokea kwa mvua za El Niño. Mvua hizi mara nyingi husababisha mmomonyoko wa udongo, kuporomoka kwa duara za migodi, na mafuriko yanayoweza kuhatarisha maisha ya wachimbaji na kuharibu mali zao.

Wachimbaji wadogo wametakiwa:

• Kuimarisha kuta za duara na mashimo ya uchimbaji.
• Kuweka mifumo mizuri ya kuondoa maji migodini.
• Kutumia vifaa vya kinga binafsi (PPE) kama kofia ngumu, viatu vya usalama, na magogo ya kujikinga.
• Kuzuia utiririshaji wa kemikali za uchenjuaji kama vile mekyuri (zebaki) na sayanaidi kwenye vyanzo vya maji wakati wa mvua kubwa.

Dira ya Tume ya Madini katika Kukuza Uchimbaji Mdogo Tanzania

Hatua hii ya Tume ya Madini si ya kukandamiza wachimbaji wadogo, bali ni ya kuwajenga na kuwalinda. Kwa miaka mingi, wachimbaji wadogo nchini Tanzania wamekuwa wakikabiliwa na changamoto ya kukosa mtaji, vifaa duni, na ukosefu wa utaalamu wa kijiolojia. Programu ya Msaada wa Kiufundi ilianzishwa mahsusi ili kuunganisha wachimbaji hawa na wawezeshaji wenye uwezo wa kifedha na kiteknolojia.

Hata hivyo, bila usimamizi thabiti wa sheria ya madini, fursa hii inaweza kugeuka kuwa mwanya wa unyonyaji ambapo wawezeshaji wanachukua faida kubwa huku wamiliki wa leseni ndogo wakibaki bila maendeleo ya maana. Usimamizi huu wa Tume unalenga kuongeza tija, usalama, uendelevu, na mchango wa uchimbaji mdogo katika uchumi wa Taifa.

Sura Mpya ya Sheria ya Madini na Fursa Zilizojificha kwa Wachimbaji Wadogo

Wakati wamiliki wengi wa miradi na wawezeshaji wakiona agizo hili la siku 30 kama pigo au tishio la kufutiwa ridhaa zao, ukweli uliojificha nyuma ya dhoruba hii ni fursa kubwa na ya kipekee ya kimkakati kwa wachimbaji wadogo nchini.

Kufutwa kwa ridhaa za Msaada wa Kiufundi kwa wawezeshaji wanaoenenda kinyume na sheria ya madini hakumaanishi mwisho wa miradi hiyo—bali ni fursa ya dhahabu ya “Kusafisha Uwanja” (Field Reset).

Kwa mara ya kwanza, Tume ya Madini inatengeneza mazingira ambapo wamiliki wa leseni ndogo walionaswa kwenye mikataba mibovu na ya kinyonyaji na wawezeshaji wasio waaminifu wanapata fursa ya kisheria ya kujitoa bila kupoteza leseni zao!

Mara baada ya ridhaa hizo kufutwa na Tume baada ya siku 30:

1. Leseni zinarudi mikononi mwa wazalendo: Wamiliki wadogo wanapata fursa ya kuingia mikataba mipya na wawekezaji bora, wenye mtaji wa kweli na wanaotii sheria ya madini.
2. Kupanda kwa Thamani ya Leseni Ndogo: Kupitia mifumo mipya ya kidijitali na kanuni za 2025, Tume ya Madini inatayarisha jukwaa la kielektroniki litakalowaunganisha wachimbaji waliokidhi vigezo na taasisi za kifedha na mabanki ya ndani ili kupata mikopo ya moja kwa moja bila kuhitaji wawezeshaji wa kati walioshindwa kutekeleza masharti.