TANESCO KUONDOA KERO YA UMEME MGETA

Tanesco kuondoa kero ya umeme mgeta. Changamoto ya kukatika kwa nishati ya umeme nchini Tanzania mara nyingi imekuwa ikichangiwa na sababu za kimaumbile na miundombinu chakavu. Kwa miaka mingi, nguzo za miti zimekuwa nguzo kuu katika usambazaji wa nishati hii muhimu.

Hata hivyo, mabadiliko ya tabianchi, mvua kubwa, na uchakavu vimebainisha udhaifu mkubwa wa nguzo hizi za miti.

Katika hatua kubwa ya kimkakati, Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kupitia Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO), imetangaza mpango kabambe wa kubadilisha mfumo huu. Hatua hii inahusisha ufungaji wa nguzo za umeme za zege na chuma ili kukabiliana na changamoto ya kuanguka ovyo kwa nguzo za miti, hususan katika maeneo yenye changamoto za kijiografia na udongo laini.

Soma zaidi: Namna changamoto za umeme zinavyotatuliwa

Kauli ya Serikali Bungeni: Ahadi ya Mhe. Salome Makamba

Suala hili limebainika rasmi leo, Mei 22, 2026, jijini Dodoma, ambapo Naibu Waziri wa Nishati,Salome Makamba, alikuwa akijibu maswali ya wabunge katika Kikao cha Bunge linaloendelea.Makamba amesisitiza kuwa Serikali imedhamiria kwa dhati kumaliza kero za nishati nchini kwa kuwekeza kwenye miundombinu ya kisasa na yenye kudumu.

Kauli hiyo ya Naibu Waziri ilikuwa ni majibu ya swali lililoulizwa na Sara Msafiri Ally, Mbunge wa Viti Maalum kutoka Mvomero. Sara Msafiri ametaka kujua ni lini hasa Serikali itatatua changamoto ya kuanguka kwa nguzo za umeme katika Tarafa ya Mgeta, jimboni Mvomero, hali ambayo imekuwa ikisababisha mgawo wa umeme usio rasmi na hasara kubwa kwa wafanyabiashara na wananchi wa eneo hilo.

Soma zaidi: Jitihada za Tanesco kutatua changamoto za umeme

Mazingira ya Mgeta na Sababu za Kuchagua Nguzo za Umeme za Zege na Chuma

Akifafanua hali halisi ya kijiografia ya Tarafa ya Mgeta, Salome Makamba amekiri uwepo wa changamoto hiyo na kueleza kuwa Serikali inatambua kikamilifu mateso wanayopata wananchi wa Mvomero. Ameeleza kuwa Tarafa ya Mgeta inasifika kwa kuwa na milima, mabonde, na kiwango kikubwa cha mvua, hali inayofanya udongo wake kuwa laini na wenye unyevunyevu mwingi (moisture).

“Serikali inatambua uwepo wa changamoto ya kuanguka kwa nguzo za umeme katika baadhi ya maeneo ya Tarafa ya Mgeta. Hii inatokana na sababu mbalimbali, ikiwemo mvua nyingi zinazonyesha mfululizo, uwepo wa udongo usiohimilivu (soft soil), pamoja na uchakavu wa baadhi ya nguzo za miti zilizowekwa muda mrefu uliopita,” alisema Mhe. Makamba.

Ili kutatua changamoto hii kikamilifu, matumizi ya nguzo za umeme za zege na chuma yanaonekana kuwa ndiyo suluhisho pekee la kudumu. Tofauti na nguzo za miti ambazo huingiza maji na kuoza kwa urahisi zikiwa kwenye udongo oevu, nguzo hizi mpya zina uwezo wa kuhimili shinikizo la maji na upepo mkali bila kupoteza uimara wake.

Soma kwa undani zaidi: Umeme na mikakati yake

Mkakati wa TANESCO na Bajeti Maalum ya Wizara ya Nishati

Serikali haikuishia tu kwenye maneno; imeweka wazi mikakati ya kifedha na kiutendaji inayotekelezwa hivi sasa. Naibu Waziri Makamba amefafanua kuwa Wizara ya Nishati imetenga bajeti maalum kwa ajili ya ununuzi na usambazaji wa miundombinu hii mipya.

Mkakati huu unajumuisha mambo makuu yafuatayo:

1. Ukaguzi wa Mara kwa Mara: TANESCO imeongeza kasi ya kufanya ukaguzi wa mara kwa mara wa miundombinu ya umeme kote nchini ili kubaini nguzo zilizochakaa kabla hazijaleta madhara.
2. Uimarishaji wa Misingi: Katika maeneo yenye udongo laini, mafundi wa TANESCO wanaelekezwa kujenga misingi thabiti (foundations) itakayoweza kubeba uzito wa nguzo za umeme za zege na chuma.
3. Ushonaji wa Maeneo ya Unyevunyevu: Bajeti iliyotengwa itatumiwa kwanza kwenye maeneo yote ya vyanzo vya maji, maeneo ya mabondeni, na yale yenye shughuli nyingi za kibinadamu ambapo hatari ya ajali ni kubwa.

+-----------------------------------+-----------------------------------+
| Sifa ya Nguzo za Miti             | Sifa ya Nguzo za Zege na Chuma     |
+-----------------------------------+-----------------------------------+
| Hupoteza uimara zikikaa kwenye maji| Haziozi wala kuathiriwa na maji   |
| Ni rahisi kushika moto na kuungua | Zinahimili moto na majanga ya asili|
| Umri wa kuishi: Miaka 10 - 15     | Umri wa kuishi: Zaidi ya miaka 50 |
| Inahitaji matengenezo ya mara kwa mara| Gharama ndogo za matengenezo     |
+-----------------------------------+-----------------------------------+

Wito kwa Jamii: Kulinda Miundombinu Dhidi ya Uharibifu

Pamoja na hatua hizi za Serikali, Mhe. Salome Makamba alitoa onyo kali na wito kwa wananchi wa Mvomero na Watanzania kwa ujumla kuhusu utunzaji wa miundombinu hiyo. Alibainisha kuwa mbali na changamoto za kiasili, shughuli za kibinadamu zimekuwa adui mkubwa wa usambazaji wa nishati.

Uchomaji moto ovyo wa mashamba wakati wa kuandaa msimu mpya wa kilimo umekuwa ukiunguza nguzo za miti na kusababisha hasara ya mamilioni ya fedha kwa TANESCO, huku ukiacha maelfu ya wananchi gizani. Naibu Waziri amewataka wananchi kuacha mara moja tabia hii na kuwa walinzi wa kwanza wa miundombinu ya umeme katika maeneo yao.

Soma zaidi : Marufuku kuharibu miundombinu ya umeme

Uchambuzi wa Kiuchumi na Kijamii kwa Maendeleo ya Tanzania

Uamuzi wa Serikali wa kuwekeza kwenye nguzo za umeme za zege na chuma utakuwa na manufaa makubwa ya kiuchumi. Kwanza kabisa, utapunguza gharama za uendeshaji za TANESCO (Operational Costs). Fedha zilizokuwa zikitumika kila mwaka kubadilisha nguzo za miti zilizooza sasa zitaelekezwa kwenye kusambaza umeme katika vijiji ambavyo havina nishati hiyo kabisa kupitia mradi wa REA.

Pili, upatikanaji wa umeme wa uhakika huko Mgeta na kote nchini utachochea ukuaji wa viwanda vidogo na vya kati (SMEs). Shughuli kama vile usagaji wa nafaka, uchomeleaji wa vyuma (welding), na utunzaji wa mazao ya mboga na matunda kwenye majokofu zitafanyika bila hofu ya umeme kukatika.

Je, Zege na Chuma Ni Suluhisho la Kudumu au Changamoto Mpya ya Kimazingira na Kiusalama?

Huku jamii ikishangilia uamuzi huu wa Serikali kama ukombozi wa nishati, wataalamu wa mazingira na usalama wa miundombinu wameanza kuibua mjadala mzito unaoleta mtazamo mpya na wa kushangaza (twist) juu ya matumizi ya nguzo za umeme za zege na chuma.

Ingawa nguzo hizi ni suluhisho la kudumu dhidi ya kuoza na kuchomwa moto, zina sifa moja kuu ya kifizikia: Zinahimili na kupitisha umeme kwa urahisi mkubwa (High Conductivity) pindi hitilafu inapotokea, tofauti na miti kavu ambayo ni kizuizi (insulator) cha asili.

Fikiria hali hii: Katika maeneo kama Mgeta ambapo kuna unyevunyevu mwingi na maporomoko ya ardhi, ikiwa nguzo ya chuma itapata hitilafu ya nyaya (short circuit) au radi itakapopiga, nguzo nzima inakuwa kondakta hatari ya umeme kuelekea ardhini. Kama ardhi ina maji, eneo kubwa linalozunguka nguzo hiyo linaweza kuwa mitego ya kifo kwa binaadamu na mifugo.

Pia, uzito mkubwa wa nguzo za umeme za zege na chuma unamaanisha kuwa, ikiwa ardhi italegea kabisa kutokana na mafuriko na nguzo hizi zikaanguka, athari zake za kishindo na uharibifu kwa nyumba za raia zitakuwa kubwa mara kumi zaidi ya nguzo ya mti.

Zaidi ya hayo, kuachana kabisa na nguzo za miti kutamaanisha pigo kubwa la kiuchumi kwa wakulima wa miti ya nguzo (misonobari na mierezi) katika mikoa ya Nyandao za Juu Kusini kama vile Iringa na Njombe, ambao wamekuwa wakitegemea TANESCO kama mnunuzi mkuu.

TANESCO imejipanga kikamilifu na mifumo ya kisasa ya ‘Earthing’ (kupeleka umeme ardhini kwa usalama) na mifumo ya kukata umeme kiotomatiki (circuit breakers) ili kuzuia majanga haya mapya ya kiteknolojia? Ni wazi kuwa mabadiliko haya ya kiteknolojia yanakuja na baraka, lakini pia yanahitaji umakini mkubwa wa kiusalama ili “suluhisho” hili lisiwe chanzo kipya cha majanga kwa wananchi wa Tanzania.