BAJETI YA WIZARA YA MADINI KULETA MAPINDUZI YA KIUCHUMI

Sekta ya madini nchini Tanzania inaendelea kuwa uti wa mgongo wa uchumi wa Taifa, ikichangia kwa kiasi kikubwa katika pato la Taifa (GDP) na kutoa ajira kwa maelfu ya Watanzania. Katika kuhakikisha kasi hii haiididii, Serikali kupitia Wizara ya Madini imeweka mikakati madhubuti kwa mwaka mpya wa fedha.

Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 imewasilishwa bungeni kwa kishindo, ikiwa na maono mapana ya kuongeza tija na ufanisi katika usimamizi wa rasilimali hizi adhimu.

Waziri wa Madini,Anthony Peter Mavunde, amewasilisha makadirio ya mapato na matumizi mbele ya Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania jijini Dodoma. Katika hotuba yake iliyojaa matumaini,Mavunde ameomba kuidhinishiwa jumla ya shilingi bilioni 174.98 kwa ajili ya kutekeleza majukumu ya wizara kwa kipindi cha mwaka 2026/2027.

Soma zaidi: Nguvu za wizara ya madini katika usimamizi wa madini

Mchanganuo wa Matumizi Katika Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027

Uchambuzi wa kina wa Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 unaonyesha kuwa Serikali imejipanga vizuri katika kugawa rasilimali fedha kulingana na vipaumbele vya kitaifa. Kati ya fedha zilizoombwa, kiasi cha shilingi bilioni 71.51, ambacho ni sawa na asilimia 40.87 ya bajeti yote, kimetengwa mahususi kwa ajili ya miradi ya maendeleo.

Miradi hii ya maendeleo inalenga maeneo makuu matatu:

1. Uongezaji Thamani (Value Addition): Ili kuhakikisha madini yetu hayaondoki nchini yakiwa ghafi, bali yanachakatwa na kuuzwa yakiwa na thamani kubwa.
2. Utafiti wa Miamba: Kuimarisha GST ili kugundua maeneo mapya yenye madini.
3. Usaidizi wa Wachimbaji Wadogo: Kuwawezesha kwa teknolojia na mikopo ili waweze kuchimba kitaalamu.

Kwa upande mwingine, shilingi bilioni 103.47 (sawa na asilimia 59.13) zimeelekezwa kwenye matumizi ya kawaida. Ndani ya fungu hili, kiasi cha shilingi bilioni 27.36 ni kwa ajili ya mishahara ya watumishi ambao ndio injini ya utekelezaji wa sera hizi, huku shilingi bilioni 76.11 zikiwa ni kwa ajili ya matumizi mengineyo ya uendeshaji wa ofisi na taasisi zilizo chini ya wizara.

Soma zaidi : Uwekezaji katika madini

Lengo la Kukusanya Maduhuli ya Trilioni 1.4

Moja ya vipengele vinavyosisimua katika Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 ni lengo kuu la ukusanyaji wa maduhuli. Wizara imejipangia kukusanya zaidi ya shilingi trilioni 1.406. Hii ni hatua kubwa inayolenga kuongeza mchango wa sekta hii katika mfuko mkuu wa Serikali, jambo ambalo litarahisisha utekelezaji wa miradi mingine ya kijamii kama elimu, afya, na miundombinu.

Mavunde amesisitiza kuwa ukusanyaji huu utafanikiwa kupitia uimarishaji wa mifumo ya kidijitali ya usimamizi wa madini na kudhibiti utoroshaji wa madini mipakani. “Tumedhamiria kuhakikisha kila gramu ya madini inayotoka ardhini inanufaisha nchi,” amesema Waziri huyo huku akipigiwa makofi na wabunge.

Soma kwa undani zaidi : Tanzania kitovu kikuu cha madini

Mazingira ya Uwekezaji na Ajira kwa Watanzania

Sekta ya madini si tu kuhusu fedha zinazoingia serikalini, bali ni kuhusu maisha ya Watanzania. Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 imeweka msisitizo mkubwa katika kutengeneza mazingira rafiki kwa wawekezaji wa ndani na nje. Serikali inatambua kuwa sekta binafsi ndiyo mshirika mkuu katika kuleta teknolojia na mitaji.

Waziri amebainisha kuwa wizara itaendelea kuondoa vikwazo vya kiritimba ili kuvutia kampuni kubwa za madini duniani kuwekeza nchini Tanzania. Hii itaenda sambamba na kukuza mnyororo wa thamani ambao utatengeneza maelfu ya ajira kwa vijana wa Kitanzania, kuanzia kwenye migodi hadi kwenye viwanda vya usafishaji wa madini (refineries).

Soma zaidi : Uboreshaji wa mazingira ya wachimbaji wa madini

Uwajibikaji na Matokeo Chanya

Ili kuhakikisha Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 inaleta tija iliyokusudiwa, Mhe. Mavunde ameahidi uwajibikaji wa hali ya juu. Fedha hizi zilizoidhinishwa hazitakuwa za “kufanyia sherehe,” bali ni kwa ajili ya kazi. Kila shilingi itafuatiliwa ili kuhakikisha inatumika kama ilivyopangwa na kuleta matokeo yanayoonekana kwa mwananchi wa kawaida wa vijijini anayeishi jirani na migodi hiyo.

Serikali imejipanga kuimarisha Tume ya Madini na taasisi nyingine kama STAMICO ili ziweze kujiendesha kibiashara na kwa ufanisi mkubwa. Huu ni wakati wa sekta ya madini kutoa jibu la changamoto za fedha za kigeni nchini kupitia mauzo ya dhahabu na madini ya kimkakati kama Graphite na Lithium.

Changamoto Zinazotarajiwa Kushughulikiwa

Licha ya mipango mizuri katika Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027, kuna changamoto ambazo wizara imeahidi kuzipatia ufumbuzi:

• Mabadiliko ya Tabianchi: Athari za mvua nyingi zinazoweza kufunga migodi.
• Uchimbaji Haramu: Kuendelea kutoa elimu na leseni kwa wachimbaji wadogo.
• Teknolojia: Kuhakikisha teknolojia ya kisasa inafika hadi kwa mchimbaji mdogo wa Geita, Chunya, na Mererani.

Utekelezaji wa bajeti hii ni kielelezo cha dhamira ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania katika kuhakikisha rasilimali za nchi zinatumika kwa faida ya kizazi hiki na vijavyo. Kupitishwa kwa bajeti hii kutafungua milango ya fursa mpya na kuifanya Tanzania kuwa kitovu cha madini barani Afrika.

Je, “Vision 2030” Inaanza Hapa?

Hapa ndipo mambo yanapokuwa ya kuvutia zaidi. Wakati wengi wakitazama Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 kama mkusanyiko wa namba na takwimu tu, wadau wa ndani wanasema kuna “siri” kubwa iliyofichwa kwenye miradi ya maendeleo. Inasemekana kuwa sehemu ya kiasi hicho cha bilioni 71.51 kimeelekezwa kwenye mradi wa siri wa utafiti wa madini ya “Rare Earth Elements” ambayo yanahitajika duniani kote kwa ajili ya kutengeneza magari ya umeme na simu janja.

Hivyo basi, Bajeti ya Wizara ya Madini 2026/2027 siyo tu bajeti ya wizara; ni ramani ya siri ya kuifanya Tanzania kuwa “Dubai ya Afrika” kupitia utajiri uliopo chini ya miguu yetu!