TANZANIA NA ZAMBIA KUIMARISHA USHIRIKIANO WA MAFUTA

Tanzania na Zambia kuimarisha ushirikiano wa Mafuta.Katika hatua inayotajwa kuwa mwanzo wa sura mpya ya kiuchumi na kiusalama wa nishati katika ukanda wa Afrika Mashariki na Kusini mwa Afrika, Serikali ya Tanzania na Zambia zimeingia kwenye awamu mpya ya kuimarisha na kupanua ushirikiano wa sekta ya mafuta Tanzania na Zambia.

Katibu Mkuu wa Wizara ya Nishati nchini Tanzania anayeshughulikia Sekta ya Mafuta na Gesi, Dkt. James Mataragio, leo Novemba 11, 2026, amefanya kikao cha kimkakati jijini Dar es Salaam na ujumbe wa ngazi ya juu kutoka Wizara ya Petroli ya nchi jirani ya Zambia. Ujumbe huo wa Zambia umeongozwa na Katibu Mkuu wa Wizara hiyo, Prof. Ephraim Munshifwa.

Soma Pia:UWEKEZAJI WA VIWANDA VYA BIDHAA TIBA WAPIGA HATUA

Kikao hicho kimeangazia zaidi njia bora za kukuza diplomasia ya kiuchumi, kuongeza ufanisi katika usafirishaji wa nishati, na kuweka mikakati thabiti itakayohakikisha nchi zote mbili zinakuwa na nishati ya uhakika na ya bei nafuu kwa ajili ya maendeleo ya wananchi wao na viwanda vya ndani.

Faida za Kimkakati za Ushirikiano wa Sekta ya Mafuta Tanzania na Zambia

Kikao hiki cha ngazi ya juu kilichofanyika jijini Dar es Salaam hakikuwa cha ushirikiano wa kiasiasa pekee, bali kimejikita katika masuala ya kimbinu na ya kiufundi yanayogusa uchumi wa moja kwa moja wa mataifa haya mawili. Tanzania na Zambia zimekuwa na ushirikiano wa kihistoria unaoanzia miaka ya mwanzo ya uhuru, na sekta ya nishati imekuwa nguzo kuu ya uhusiano huo.

Katika mazungumzo hayo, pande zote mbili zimekubaliana kuwa ushirikiano wa sekta ya mafuta Tanzania na Zambia ndio msingi wa ustawi wa kibiashara, kwani Zambia kama nchi isiyo na bandari (landlocked country) inategemea kwa kiasi kikubwa Bandari ya Dar es Salaam na Miundombinu ya Tanzania kupitisha mafuta na nishati nyingine muhimu.omba la TAZAMA ni nguzo ya sekta ya mafuta.

Soma Pia:TANZANIA YALENGA KUVUTA WATALII ZAIDI UINGEREZA

Hapa kuna maeneo makuu sita yaliyopewa kipaumbele katika mazungumzo hayo:

1. Uboreshaji na Upanuzi wa Bomba la TAZAMA: Kuongeza uwezo wa miundombinu ya sasa ili kukidhi mahitaji yanayokua kwa kasi ya mafuta nchini Zambia na katika nchi jirani.
2. Kupunguza Gharama za Usafirishaji: Kutumia mifumo ya kisasa ya usafirishaji kwa bomba ili kupunguza matumizi ya maroli ya barabarani, jambo linalopunguza gharama za uingizaji mafuta na kulinda miundombinu ya barabara.
3. Uthabiti wa Akiba ya Mafuta (Strategic Fuel Reserves): Kuweka mipango ya pamoja ya kuhakikisha kunakuwa na mafuta ya kutosha hata wakati wa changamoto za kijiografia na kiuchumi duniani.
4. Ubadilishanaji wa Wataalamu na Teknolojia: Kuwezesha wataalamu wa Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC) na wale wa Zambia kushirikiana katika utafiti na usimamizi wa nishati.
5. Uwekezaji wa Pamoja katika Miundombinu Mipya: Kuchunguza fursa za kujenga vituo vipya vya kuhifadhia mafuta (petroleum depots) kando ya shoroba ya usafirishaji.
6. Ushirikishwaji wa Sekta Binafsi: Kutoa mwanya kwa wawekezaji binafsi kutoka pande zote mbili kuwekeza katika mnyororo wa thamani wa mafuta na gesi.

Ujumbe wa Ngazi ya Juu Waliohudhuria Kikao Hicho Jijini Dar es Salaam

Uzito wa kikao hiki umejidhihirisha wazi kupitia safu ya viongozi na wataalamu wa serikali walioshiriki mazungumzo hayo. Uwepo wa watendaji wakuu kutoka wizara na taasisi mbalimbali za kisheria, kifedha, na kiufundi unaonesha nia ya dhati ya Serikali zote mbili ya kutatua vikwazo vya kisheria na kifedha kwa haraka ili kutekeleza makubaliano hayo bila kuchelewa.

Ujumbe wa Zambia chini ya Prof. Ephraim Munshifwa ulijumuisha:

• Wakurugenzi Wakuu kutoka Ofisi ya Rais wa Zambia.
• Wataalamu wa Sheria na Kiuwekezaji kutoka Wizara ya Petroli.
• Maafisa Waandamizi kutoka Wizara ya Fedha ya Zambia.
• Watendaji na Wanasheria kutoka Wizara ya Sheria.

Kwa upande wa Tanzania, Dkt. James Mataragio ameongoza timu iliyosheheni wataalamu na viongozi wafuatao:

Historia na Mustakabali wa Bomba la Mafuta la TAZAMA

Huwezi kuzungumzia ushirikiano wa sekta ya mafuta Tanzania na Zambia bila kulitaja Bomba la Mafuta la TAZAMA (Tanzania-Zambia Mafuta Pipeline). Bomba hili lenye urefu wa zaidi ya kilomita 1,700 kutoka Bandari ya Dar es Salaam hadi Ndola nchini Zambia, limekuwa uti wa mgongo wa uchumi wa nchi hizo mbili tangu lilipojengwa mwishoni mwa miaka ya 1960.

Katika miaka ya hivi karibuni, Bomba la TAZAMA limepitia mabadiliko makubwa ya kiuchimbaji na kiundani, ikiwa ni pamoja na kubadilishwa kutoka kusafirisha mafuta ghafi (crude oil) na kuanza kusafirisha mafuta safi ya dizeli. Hatua hii imesaidia kwa kiasi kikubwa kupunguza bei ya nishati nchini Zambia na kuongeza mapato ya huduma kwa Tanzania.

Soma Pia:SERIKALI YAENDELEA KUPUNGUZA BEI ZA MAFUTA NCHINI

Katika kikao cha leo, Dkt. Mataragio na Prof. Munshifwa wamesisitiza kuwa mpango uliopo sasa ni kupanua zaidi uwezo wa bomba hili ili liweze kusafirisha kiasi kikubwa zaidi cha mafuta kwa siku. Hii itasaidia si tu nchi ya Zambia, bali pia itafungua milango ya kuuzia mafuta nchi jirani za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) na Malawi kupitia njia hiyo hiyo ya kimkakati.

Nini Kinachofuata Baada ya Mazungumzo Haya?

Ushirikiano huu unakuja wakati ambapo dunia inapitia mabadiliko makubwa ya bei ya mafuta katika soko la kimataifa. Hatua ya Tanzania na Zambia kuunganisha nguvu zao za kisera na miundombinu inatoa fursa pekee ya kujokinga dhidi ya mfumuko wa bei za nishati duniani.

Kazi kubwa iliyobaki sasa ni kwa makamishna na wataalamu wa kiufundi kutoka TPDC na mamlaka za petroli za Zambia kukaa pamoja na kuweka ratiba ya utekelezaji wa makubaliano hayo. Wananchi wa pande zote mbili wanatarajia kuona matokeo ya haraka, ikiwa ni pamoja na kupungua kwa gharama za bidhaa kutokana na gharama nafuu za usafirishaji wa mafuta.

Je, Tanzania na Zambia Zinaandaa Mapinduzi ya “Bomba la Gesi Asilia” Kupitia TAZAMA?

Wakati wengi wakidhani kuwa ushirikiano wa sekta ya mafuta Tanzania na Zambia umejikita pekee katika kusafirisha mafuta ya petroli na dizeli kupitia Bomba la TAZAMA, ukweli wa chini ya kapeti ni kwamba mazungumzo haya ya kina yanatengeneza njia ya mradi mkubwa zaidi wa karne: Ujenzi wa Bomba la Gesi Asilia (Natural Gas Pipeline) kutoka Tanzania kwenda Zambia.

Tanzania ikiwa imegundua Zaidi ya futi za ujazo trilioni 57 (TCF) za gesi asilia katika Pwani ya Bahari ya Hindi, na Zambia ikiwa katika mpango wa kuachana na utegemezi wa nishati ya maji pekee kwa ajili ya kufua umeme kutokana na changamoto za mabadiliko ya tabianchi na ukame, gesi ya Tanzania ndiyo suluhisho pekee la kudumu kwa Zambia.

Kikao hiki cha Dkt. Mataragio na Prof. Munshifwa jijini Dar es Salaam si tu kwamba kinarahisisha usafirishaji wa mafuta ya kawaida leo, bali kinaweka msingi wa kiundani wa jinsi shoroba ya TAZAMA inavyokwenda kutumika kujenga bomba la pili la gesi asilia.

Hii itaiwezesha Zambia kufua umeme wa uhakika wa gesi kwa ajili ya migodi yake mikubwa ya shaba nchini Ndola na Kitwe, huku Tanzania ikijikusanyia mabilioni ya fedha za kigeni kupitia mauzo ya gesi hiyo.