SCADA YAANZISHA MFUMO WA KUDHIBITI UPOTEVU WA MAFUTA

Sekta ya nishati nchini Tanzania imekuwa ikipitia mabadiliko makubwa yenye lengo la kuhakikisha usalama wa nishati, uwazi, na ufanisi wa kiuchumi. Moja ya mihimili mikuu ya mafanikio haya ni mfumo wa uagizaji wa mafuta kwa pamoja (Bulk Procurement System – BPS), ambao sasa umeanza kutumia teknolojia ya hali ya juu ya Supervisory Control and Data Acquisition (SCADA).

Teknolojia hii mpya imekuja kama mkombozi katika kutatua changamoto za muda mrefu za upotevu wa mafuta wakati wa upokeaji kutoka kwenye meli hadi kufika kwenye maghala ya kuhifadhia. Kupitia Wakala wa Uagizaji Mafuta kwa Pamoja (PBPA), Tanzania sasa inaingia kwenye ramani ya mataifa yanayotumia mifumo ya kidijitali kulinda rasilimali zake za kimkakati.

Soma zaidi : Mfumo wa udhibiti wa Mafuta

Mfumo wa SCADA na Faida zake katika Uagizaji wa Mafuta kwa Pamoja

Katika Maonesho ya Wiki ya Nishati yanayoendelea katika Viwanja vya Bunge jijini Dodoma, Mkaguzi wa Mafuta wa PBPA, Issa Khamis Mwitazy, amefafanua kwa kina jinsi mfumo huu unavyofanya kazi. Akizungumza na Katibu Mkuu wa Wizara ya Nishati (Mafuta na Gesi Asilia), Dkt. James Mataragio, Mwitazy amebainisha kuwa SCADA ni mfumo unaofuatilia na kusoma takwimu kwa wakati halisi (real-time).

“Mfumo huu unasoma na kufuatilia ujazo wa mafuta kupitia mita za serikali zilizopo katika bandari kuu za Dar es Salaam, Tanga na Mtwara. Sio hivyo tu, bali una uwezo wa kusoma kiwango cha mafuta kilichopo hata kwenye maghala ya wateja binafsi,” amesema Mwitazy.

Hii ina maana kuwa, kupitia uagizaji wa mafuta kwa pamoja, serikali na wadau wanaweza kuona tone la kila lita linapoelekea. Mfumo wa SCADA una uwezo wa kulinganisha ujazo wa mafuta unaopokelewa kutoka melini na yale yaliyohifadhiwa maghala. Hatua hii inarahisisha kubaini tofauti yoyote inayoweza kuashiria uvujaji, wizi, au upotevu wa kiufundi.

Soma zaidi : EWURA nguzo muhimu ya udhibiti Mafuta na Gesi

Uwazi na Udhibiti wa Uchepushaji

Moja ya changamoto ambazo zimekuwa zikiikabili sekta ya nishati ni uchepushaji wa mafuta kinyume na taratibu. Hata hivyo, chini ya uratibu wa PBPA na mfumo wa uagizaji wa mafuta kwa pamoja, mianya hiyo sasa inafungwa kwa kufuli la kidijitali.

Mwitazy amesisitiza kuwa endapo kutakuwa na tofauti ya ujazo kati ya mita za bandarini na zile za maghalani, mfumo unatoa taarifa (alert) mara moja. Hii inaruhusu mamlaka husika kuchukua hatua stahiki kabla madhara makubwa hayajatokea. “Hii imeongeza uwazi na udhibiti, ikisaidia kuzuia uchepushaji wa mafuta kutoka ghala moja kwenda jingine kinyume na utaratibu uliopangwa,” ameongeza.

Ufanisi huu sio tu unasaidia serikali kukusanya mapato stahiki kupitia kodi, bali pia unalinda watumiaji wa mwisho dhidi ya uhaba wa mafuta unaoweza kusababishwa na hujuma au upotevu usio na maelezo.

Soma kwa undani zaidi : Suluhisho la kupunguza gharama za Mafuta

Tanzania kama Shule ya Kimataifa ya Uagizaji Mafuta

Ni dhahiri kuwa mafanikio ya Tanzania katika kusimamia uagizaji wa mafuta kwa pamoja yamevuka mipaka. Mataifa jirani sasa yanaitazama Tanzania kama mfano wa kuigwa katika usimamizi wa sekta ya nishati.

Nchi kama Zambia na Malawi tayari zimeonyesha nia ya kujifunza na zimefika nchini kujionea utendaji kazi wa PBPA. Hii ni sifa kubwa kwa nchi yetu, ikionyesha kuwa mfumo wetu wa uagizaji wa mafuta kwa pamoja siyo tu unaimarisha uchumi wa ndani, bali pia unachangia katika utulivu wa nishati katika ukanda wa Kusini mwa Afrika (SADC) na Afrika Mashariki (EAC).

Kwa kuwa Tanzania ni lango kuu la biashara kwa nchi nyingi zisizo na bandari, ufanisi wa bandari zetu za Dar es Salaam, Tanga na Mtwara katika kushughulikia shehena za mafuta ni jambo la msingi. Mfumo wa SCADA unahakikisha kuwa nchi jirani zinazopitisha mafuta nchini zinakuwa na imani kuwa kile kinachoshushwa bandarini ndicho kitakachofika mpakani mwao bila upotevu.

Mipango ya Baadaye na Uhakika wa Nishati

Kwa upande wake, Meneja wa Sheria wa PBPA, Lilian Rwegumbura, ameeleza kuwa Wiki ya Nishati ni jukwaa muhimu la kutoa elimu kwa watunga sera, wakiwemo Wabunge. Lengo ni kuhakikisha wanajua jinsi uagizaji wa mafuta kwa pamoja unavyofanya kazi kwa maslahi ya taifa.

Amebainisha kuwa utaratibu huu unahusisha kupanga na kuagiza shehena za mafuta kwa mpango wa miezi miwili mbele. Mpango huu wa kimkakati umesaidia nchi kuwa na uhakika wa upatikanaji wa nishati wakati wote, kuzuia mfumuko wa bei holela, na kuhakikisha kuwa hakuna uhaba wa nishati hata wakati wa misukosuko ya soko la dunia.

Umakini huu katika uagizaji wa mafuta kwa pamoja unatoa nafasi kwa serikali kufanya majadiliano ya bei na wasambazaji wakubwa duniani, jambo linaloleta unafuu wa gharama ambao mwisho wa siku unamfikia mwananchi wa kawaida kwenye kituo cha mafuta.

Soma zaidi : Serikali yahakikisha upatikanaji wa Mafuta

Changamoto na Hatua za Kukabiliana nazo

Licha ya mafanikio haya, sekta ya nishati inaendelea kuwa na changamoto mbalimbali, ikiwemo mabadiliko ya bei ya mafuta katika soko la dunia na gharama za usafirishaji. Hata hivyo, kuimarishwa kwa mfumo wa uagizaji wa mafuta kwa pamoja kunatoa kinga dhidi ya mivurugo ya soko.

Matumizi ya teknolojia kama SCADA yanapunguza hitaji la ufuatiliaji wa binadamu pekee, ambao mara nyingi unaweza kuingiliwa na makosa ya kibinadamu au rushwa. Udijitali unaleta uhalisia na takwimu zisizoweza kupingwa, jambo ambalo ni muhimu kwa ukuaji wa sekta ya viwanda nchini Tanzania.

Ili kufikia malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo, nishati ya uhakika na ya bei nafuu ni lazima iwepo. Kupitia PBPA, mfumo wa uagizaji wa mafuta kwa pamoja unakuwa injini inayochochea maendeleo hayo kwa kuhakikisha kuwa kila lita ya mafuta inatumika kwa tija iliyokusudiwa.

Je, Uagizaji wa Mafuta kwa Pamoja Ndiye “Malkia” Mpya wa Uchumi?

Wakati wengi wakidhani kuwa uagizaji wa mafuta kwa pamoja ni suala la kiufundi tu kati ya bandari na maghala, ukweli ni kwamba mfumo huu ndio unashikilia “remote control” ya uchumi wa Tanzania. Bila SCADA na BPS, gharama za usafirishaji wa bidhaa kama chakula na vifaa vya ujenzi zingekuwa hazitabiriki.

Je, unajua kuwa ufanisi huu wa uagizaji wa mafuta kwa pamoja unaiandaa Tanzania kuwa kitovu kikubwa zaidi cha biashara ya nishati (Energy Hub) barani Afrika? Kwa kasi hii, hivi karibuni hatutaishia tu kuagiza kwa ajili ya majirani, bali Tanzania inaweza kuanza kuweka akiba kubwa ya kimkakati (Strategic Reserves) ambayo itaamua bei ya mafuta kwa ukanda mzima wa Kusini mwa Sahara.

Kila lita inayookolewa na mfumo wa SCADA leo, ni shule inayojengwa au barabara inayotandikwa lami kesho. Kwa hiyo, unaposikia kuhusu uagizaji wa mafuta kwa pamoja, usiwaze tu kuhusu petroli kwenye gari lako; waza kuhusu uhuru wa kiuchumi na teknolojia inayomfanya “mwizi wa mafuta” akose mahali pa kujificha.