VYAMA VYA USHIRIKA VYATAJWA KUWA MSINGI WA MAENDELEO

Sekta ya ushirika nchini Tanzania, hususan visiwani Zanzibar, imekuwa ikichukuliwa kama uti wa mgongo wa mabadiliko ya kiuchumi kwa wananchi wa hali ya chini. Katika jitihada za hivi karibuni za kuimarisha sekta hii, vyama vya ushirika vyatajwa kuwa msingi wa maendeleo kutokana na uwezo wake wa kuunganisha nguvu kazi na rasilimali kidogo za watu mmoja mmoja na kuzigeuza kuwa mtaji mkubwa wa kitaifa.

Serikali ya Mapinduzi Zanzibar (SMZ) imeendelea kuonyesha dhamira yake ya dhati ya kuendeleza sekta hii kama nyenzo muhimu ya kukuza uchumi wa wananchi, hasa wale wenye kipato cha chini. Kupitia uboreshaji wa sera, miundombinu, na utoaji wa elimu kwa wanachama, ushirika unatazamwa kama mkombozi wa kweli dhidi ya lindi la umaskini.

Kauli ya Serikali: Kwa Nini Vyama vya Ushirika Vyatajwa kuwa Msingi wa Maendeleo?

Akizungumza hivi karibuni katika Ukumbi wa Umoja wa Washirika wa Uchukuzi Bandarini uliopo Wilaya ya Mjini, Zanzibar, Naibu Waziri wa Vijana, Ajira na Uwezeshaji, Hassan Khamis Hafidh, alifanya ziara ya kikazi kutembelea taasisi zilizo chini ya wizara yake. Katika ziara hiyo ya kujitambulisha na kukagua utendaji kazi, Hafidh alisisitiza kuwa bila ushirika madhubuti, safari ya maendeleo ya mtu mmoja mmoja itakuwa ngumu na yenye vikwazo vingi.

“Vyama vya ushirika vina mchango mkubwa sana katika kukuza uchumi wa nchi yetu. Serikali inaunga mkono kwa dhati juhudi zote zinazofanywa na vyama hivi ili kufikia malengo yaliyokusudiwa ya kuinua hali ya maisha ya wananchi,” amesema Naibu Waziri huyo.

Kwa mujibu wa Hafidh, kuwepo kwa vyama hivi kunasaidia wanachama kujikomboa kiuchumi na kuinua kipato cha mtu mmoja mmoja na taifa kwa ujumla. Ameongeza kuwa serikali ina jukumu la kisheria na kimaadili kuhakikisha vyama vyote vya ushirika vinafanya kazi kwa kufuata miongozo na taratibu zilizowekwa ili kuondoa changamoto ya umaskini nchini.

Changamoto za Ndani: Migogoro na Hitaji la Elimu ya Fedha

Licha ya kuwa vyama vya ushirika vyatajwa kuwa msingi wa maendeleo, bado kuna changamoto za ndani zinazokwamisha kasi ya ukuaji wake. Moja ya mambo yaliyosisitizwa na Naibu Waziri ni hitaji la mshikamano. Amewataka wanachama na viongozi wa vyama hivyo kuacha kabisa tabia ya kulumbana na badala yake washirikiane kwa maslahi ya sasa na ya baadae.

“Migogoro ndani ya ushirika ni sumu ya maendeleo. Badala ya kupoteza muda kwenye malumbano, tumieni muda huo kubuni mbinu mpya za kibiashara na kuimarisha mifumo yenu ya utendaji,” amesema Hafidh.

Kwa upande wake, Mwenyekiti wa Umoja wa Ushirika wa Wachukuzi Bandarini (UWABAZA), Masuod Haji Juma, alielezea hitaji kubwa la elimu ya kitaalamu kwa watendaji wa vyama hivyo. Aliomba Wizara kutoa mafunzo maalum ya utunzaji wa fedha kwa wahasibu wa vyama vya ushirika. Uwazi katika ukusanyaji wa mapato na usimamizi wa rasilimali ni nguzo muhimu inayohitajika ili kujenga imani kwa wanachama.

Sauti za Wanachama na Kilio cha Malipo ya Wakati

Katika ziara hiyo, wanachama wa vyama mbalimbali walipata fursa ya kueleza kero zao. Kilio kikubwa kilikuwa ni ucheleweshaji wa malipo, jambo ambalo linaathiri uwezo wao wa kujikimu kimaisha. Wanachama hao waliiomba serikali na viongozi wa vyama kuhakikisha malipo yanafanyika kwa wakati ili kuondoa manung’uniko na kuongeza morali ya kufanya kazi.

Ufanisi wa ushirika unategemea sana kuridhika kwa wanachama wake. Ikiwa mwanachama hapati haki yake kwa wakati, msingi wa uaminifu unatikisika, na hapo ndipo vyama vya ushirika vyatajwa kuwa msingi wa maendeleo vinapoanza kupoteza mwelekeo.

Maeneo Yaliyotembelewa na Naibu Waziri

Ziara ya Naibu Waziri Hafidh ilikuwa na wigo mpana, ikigusa sekta mbalimbali za ushirika zinazofanya kazi katika maeneo ya kimkakati kama vile bandarini. Miongoni mwa vyama alivyotembelea ni pamoja na:

1. SACCOS zote za Bandarini: Ambazo ni injini ya mikopo na akiba kwa wafanyakazi.
2. Boat Boys Syndicate Bandarini: Kikundi kinachojishughulisha na usafirishaji wa majini.
3. Taxi Service Bandarini & Taxi SACCOS Office: Wadau muhimu katika sekta ya usafirishaji wa nchi kavu.
4. Muungano wa Umoja wa Vyama vya Ushirika Kikwajuni: Kitovu cha uratibu wa harakati za kishirika.

Ziara hii inaonyesha kuwa serikali haikai ofisini tu, bali inashuka chini kusikiliza changamoto za wadau wa ushirika ili kuzipatia ufumbuzi wa kudumu.

Umuhimu wa Ushirika katika Karne ya 21

Katika ulimwengu wa sasa wa ushindani wa kibiashara, ushirika si chaguo tena bali ni hitaji. Kupitia ushirika, wananchi wanaweza kufanya manunuzi ya pamoja (bulk procurement), kupata masoko ya pamoja, na hata kupata bima za afya na kijamii kwa gharama nafuu. Hii ndiyo sababu kuu kwa nini vyama vya ushirika vyatajwa kuwa msingi wa maendeleo katika mataifa yanayochipukia kama Tanzania.

Ili kufikia malengo ya Dira ya Maendeleo ya 2050, ni lazima ushirika uimarishwe kwa kutumia teknolojia ya kisasa. Matumizi ya mifumo ya kidijitali katika utunzaji wa kumbukumbu na malipo yataondoa malalamiko ya wanachama na kuongeza uwazi ambao Ndg. Masuod Haji Juma ameuomba.

Je, Ushirika ni Mtego au Mkombozi?

Hapa ndipo tunapopata picha tofauti kidogo. Ingawa vyama vya ushirika vyatajwa kuwa msingi wa maendeleo, kuna ukweli mchungu ambao mara nyingi hausemwi hadharani: Ushirika bila uadilifu ni umaskini uliorasimishwa. Twist ya kushangaza ni kwamba, huku serikali ikipambana kuimarisha vyama hivi, baadhi ya viongozi wa ushirika “janja janja” wamekuwa wakitumia mwamvuli wa ushirika kama miradi yao binafsi. Wao ndio “wanakula” kwanza kabla ya mwanachama wa chini kupata hata senti ya mgao wake.

Lakini hapa ndipo siri ilipo: Maendeleo ya kweli hayaji kwa sababu tu kuna chama cha ushirika, bali yanakuja pale mwanachama anapokuwa na ujasiri wa kuhoji mapato na matumizi. Twist ya kweli ni kwamba ushirika siyo tu “nyenzo ya serikali,” bali ni “silaha ya mwananchi.” Ukiona chama chako kinasuasua, kumbuka kuwa wewe ndiye mwenye nguvu ya mwisho. Serikali imetoa mwongozo, lakini mabadiliko ya mfukoni mwako yataanza pale utakapodai uwazi (transparency) kwa nguvu ile ile unayotumia kudai malipo.