TRA,SSRA WAANZISHA MAPINDUZI YA KODI NA BIASHARA

Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) imeingia katika ukurasa mpya wa kihistoria baada ya kutangaza mpango kabambe wa kuimarisha mahusiano ya kikazi na Mamlaka ya Mapato ya Sudan Kusini (SSRA). Hatua hii inatarajiwa kuwa mhimili mkuu wa mabadiliko ya kiuchumi, ikilenga zaidi maeneo ya ukusanyaji wa maduhuli ya serikali, ulinzi wa mipaka ya kibiashara, na ubadilishaji wa teknolojia ya kisasa ya usimamizi wa kodi.

Sababu za Msingi za Ushirikiano wa TRA na SSRA

Katika kikao cha kimkakati kilichofanyika jijini Dar es Salaam, viongozi wa juu wa mamlaka hizo mbili walikutana kuweka misingi ya makubaliano hayo. Kamishna Mkuu wa TRA,Yusuph Juma Mwenda, na mwenzake wa SSRA,William Anyuon Koul, wamebainisha kuwa ushirikiano huu si wa hiari tu, bali ni hitaji la lazima katika ulimwengu wa sasa wa kibiashara ambapo wahalifu wa kodi wanatumia mbinu za kisasa kuvuka mipaka.

Lengo kuu la ushirikiano wa TRA na SSRA ni kuziba mianya yote ya ukwepaji kodi ambayo imekuwa ikisababisha upotevu wa mabilioni ya fedha kwa nchi zote mbili. Kupitia ushirikiano huu, mizigo inayopita katika Bandari ya Dar es Salaam na Bandari ya Tanga kuelekea nchini Sudan Kusini itafuatiliwa kwa ukaribu zaidi ili kuhakikisha kuwa kodi stahiki inalipwa bila usumbufu wala ujanja wowote wa kibiashara.

Matumizi ya Bandari na Maeneo Maalum ya Forodha

Sudan Kusini, ikiwa ni nchi isiyo na bandari (landlocked), imeonyesha nia ya dhati ya kuifanya Tanzania kuwa lango lake kuu la kibiashara. Katika mazungumzo hayo, ilibainika kuwa nchi hiyo inalenga kutumia kikamilifu miundombinu ya Tanzania kusafirisha bidhaa zao.

Ili kurahisisha mchakato huu, SSRA imeomba kutengewa eneo maalum la forodha (Customs area) ndani ya bandari za Tanzania. Eneo hili litasaidia:

1. Usimamizi wa Haraka: Kupunguza muda wa mizigo kukaa bandarini.
2. Usalama wa Bidhaa: Kuhakikisha mizigo inafika Sudan Kusini ikiwa salama na bila kuchezewa.
3. Ufanisi wa Huduma: Kuruhusu maafisa wa SSRA kufanya kazi kwa karibu na maafisa wa TRA katika kuhakiki nyaraka.

Mapinduzi ya Kidijitali: Mifumo Kusomana

Moja ya maeneo ya kusisimua zaidi katika ushirikiano wa TRA na SSRA ni ujenzi wa mfumo wa kidijitali wa pamoja. Katika karne ya 21, karatasi pekee hazitoshi kuzuia rushwa na ukwepaji kodi. Kamishna Mkuu wa TRA Mwenda amesisitiza kuwa mamlaka hizo mbili zimekubaliana kuunganisha mifumo yao ya TEHAMA ili iweze “kusomana” (Interoperability).

Hii ina maana gani kwa mfanyabiashara wa kawaida? Inamaanisha kuwa mzigo unapotolewa Dar es Salaam, taarifa zake zitaonekana papo hapo katika mfumo wa SSRA kule Juba. Hii itaziba mianya ya rushwa kwani hakutakuwa na nafasi ya kubadilisha ankara (invoices) au kudanganya thamani ya mzigo njiani. Digitali ndiyo silaha mpya ya TRA katika kuhakikisha kila senti inafika serikalini.

Kujenga Uwezo na Ubadilishanaji wa Wataalamu

Ushirikiano huu hautaishia kwenye mashine na mifumo pekee, bali utagusa rasilimali watu. Kumekuwa na makubaliano ya kuwajengea uwezo watumishi wa mamlaka zote mbili. Watumishi kutoka Sudan Kusini watapata fursa ya kujifunza kutoka kwa uzoefu wa muda mrefu wa TRA katika usimamizi wa kodi za ndani na za kimataifa.

“Tutaingia makubaliano rasmi (MoU) kabla ya mwisho wa mwezi wa pili,”amesema Mwenda. Huu ni ushahidi kuwa ushirikiano wa TRA na SSRA unakwenda kwa kasi ili kuleta matokeo ya haraka. Mafunzo haya yatahusisha mbinu za ukaguzi, udhibiti wa forodha, na huduma kwa wateja, jambo litakaloongeza ufanisi wa kiutendaji katika pande zote mbili.

Faida kwa Uchumi wa Tanzania

Kwa upande wa Tanzania, kuimarika kwa uhusiano huu kuna maana kubwa kwa wigo wa kodi. Biashara inapoongezeka kati ya mataifa haya mawili, TRA inapata fursa ya kukusanya mapato zaidi kupitia tozo za bandari na huduma nyingine za mipakani. Hii inatafsiriwa kuwa fedha zaidi kwa ajili ya miradi ya maendeleo kama ujenzi wa barabara, hospitali, na shule nchini Tanzania.

Kamishna Mkuu wa SSRA,Koul, amekiri kuwa uzoefu wa Tanzania katika uendeshaji wa bandari ni darasa tosha kwa nchi yake. Amebainisha kuwa ushirikiano huu utasaidia Sudan Kusini kuimarisha uchumi wake ambao bado unakua, huku wakitegemea ushirikiano wa kikanda ili kupiga hatua.

Je, ikiwa ushirikiano huu ndio mwanzo wa “Soko la Pamoja la Mashariki mwa Afrika” lisilo na mipaka ya kidijitali?

Fikiria siku za usoni ambapo kutokana na ushirikiano huu, mfanyabiashara mdogo wa Kariakoo anaweza kutuma bidhaa zake Juba kwa kutumia namba yake ya mlipa kodi (TIN) ya Tanzania, na mfumo ukatambua malipo yake bila kuhitaji mawakala lukuki.

Wakati TRA ikifundisha SSRA mbinu za kukusanya kodi, huenda Tanzania ikajifunza mbinu mpya za biashara ya nishati na rasilimali kutoka kwa Sudan Kusini. Ushirikiano huu unaweza kugeuka kuwa daraja la Tanzania kupata fursa za kipekee katika sekta ya mafuta na madini ya Sudani Kusini, maeneo ambayo SSRA ina usimamizi mkubwa.

Huu siyo tu ushirikiano wa mamlaka za mapato; ni muungano wa kimkakati unaoweza kuifanya Bandari ya Dar es Salaam kuwa ‘Dubai ya Afrika Mashariki’. Sudan Kusini inaitazama Tanzania kama kimbilio la usalama na uaminifu, na Tanzania inaitazama Sudani Kusini kama soko jipya lenye kiu ya bidhaa.