Tanzania yasisitiza uongezaji wa thamani madini,katika hatua inayolenga kubadilisha sura ya uchumi wa rasilimali barani Afrika, Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania imetoa wito mzito kwa mataifa ya Afrika kuungana na kuweka mkazo katika uongezaji thamani madini Tanzania na barani kote. Hatua hii inalenga kuhakikisha kuwa utajiri wa madini hauishii kusafirishwa kama malighafi kwenda nje ya nchi, bali unanufaisha wananchi wa maeneo husika kwanza.

Hayo yamebainishwa na Naibu Waziri wa Madini, Dkt. Steven Kiruswa, wakati akihutubia katika Kongamano la Kimataifa la Madini la Future Minerals Forum (FMF) 2026 lililofanyika jijini Riyadh, Saudi Arabia. Kongamano hili limekutanisha zaidi ya viongozi, mawaziri, na wadau wa sekta ya madini kutoka mataifa zaidi ya 100 duniani kote.

TANZANIA YASISITIZA UONGEZAJI WA THAMANI MADINI-pesatu.co.tz

Umuhimu wa Uongezaji Thamani Madini Tanzania Katika Soko la Kimataifa

Dkt. Kiruswa amefafanua kuwa kwa muda mrefu, Afrika imekuwa ikipoteza mabilioni ya dola kwa kusafirisha madini ghafi. Kwa mujibu wa hotuba yake, uongezaji thamani madini Tanzania siyo tu suala la kiufundi, bali ni ukombozi wa kiuchumi. Alibainisha kuwa Tanzania imejipanga kuwa kitovu (hub) cha usafishaji na uchakataji wa madini kwa kanda ya Mashariki na Kati ya Afrika.

“Rasilimali madini ni moja ya utajiri mkubwa uliopo Barani Afrika. Kuna umuhimu mkubwa wa kuweka mkazo katika shughuli za uongezaji thamani madini ndani ya nchi zetu. Kila nchi ikizingatia hili, itakuwa ufunguo wa kubadilisha utajiri wa madini kuwa kichocheo cha maendeleo endelevu,”amesema Dkt. Kiruswa.

Mikakati ya Serikali Katika Kuimarisha Sekta ya Madini

Ili kufanikisha azma ya uongezaji thamani madini Tanzania, Serikali imekuwa ikifanya uwekezaji mkubwa katika miundombinu wezeshi. Dkt. Kiruswa amewaeleza washiriki wa kongamano hilo kuwa Tanzania imewekeza mabilioni ya fedha katika maeneo yafuatayo:

Ujenzi wa Reli ya Mwendo Kasi (SGR): Hii itarahisisha usafirishaji wa madini kutoka migodini kwenda kwenye viwanda vya kuchenjua na hatimaye bandarini.
Maboresho ya Bandari ya Dar es Salaam: Inatumika kama lango kuu la kimataifa la kusafirisha bidhaa zilizoongezwa thamani.
Nishati ya Umeme: Kupitia mradi wa Bwawa la Mwalimu Nyerere (JNHPP), viwanda vya uchenjuaji madini sasa vitapata umeme wa uhakika na wa bei nafuu.
Ujenzi wa Barabara: Kuunganisha maeneo ya machimbo na miji mikuu ya kibiashara.

Ushirikiano wa Kikanda: Sura Mpya ya Madini 2026

Moja ya mambo muhimu yaliyojitokeza kwenye kongamano hilo ni hitaji la ushirikiano kati ya nchi za Afrika na zile za Mashariki ya Kati. Dkt. Kiruswa amesisitiza kuwa nchi za Afrika hazipaswi kushindana zenyewe kwa zenyewe, bali zinapaswa kusaidiana.

Amependekeza kuanzishwa kwa vituo vya kikanda (Regional Mineral Processing Hubs). Kwa mfano, Tanzania ikiwa na miundombinu bora ya usafishaji wa dhahabu na madini ya kimkakati (critical minerals), inaweza kutoa huduma kwa nchi jirani ambazo hazina uwezo huo kwa sasa. Hii itaimarisha dhana nzima ya uongezaji thamani madini Tanzania na kuifanya nchi kuwa kiongozi wa sekta hiyo kusini mwa jangwa la Sahara.

Wataalamu na Taasisi Shiriki

Tanzania haikuishia kutoa hotuba tu, bali imewasilisha timu ya wataalamu waliobobea katika sekta ya madini ili kujifunza teknolojia mpya na kuvutia wawekezaji. Ujumbe wa Tanzania ulihusisha:

Wizara ya Madini
Tume ya Madini (Mining Commission)
Shirika la Madini la Taifa (STAMICO)
Taasisi ya Jiolojia na Utafiti wa Madini Tanzania (GST)

Taasisi hizi kwa pamoja zinafanya kazi usiku na mchana kuhakikisha kuwa mazingira ya biashara nchini yanavutia wenye mitaji ya kuanzisha viwanda vya uchenjuaji.

Kuelekea Mapinduzi ya Viwanda vya Madini

Dkt. Kiruswa ameongeza kuwa Serikali inaendelea kuweka mifumo mizuri ya kisheria na kodi ambayo inamfanya mwekezaji anayewekeza kwenye uongezaji thamani madini Tanzania kujiona yuko salama. Lengo ni kuhakikisha kuwa mnyororo mzima wa thamani—kuanzia utafiti, uchimbaji, uchenjuaji, hadi masoko—unafanyika ndani ya mipaka ya Afrika pale inapowezekana.

Sekta ya madini nchini Tanzania imekuwa ikichangia kiasi kikubwa kwenye Pato la Taifa (GDP), na matarajio ni kwamba ifikapo mwishoni mwa mwaka 2026, mchango huo utaongezeka maradufu kupitia mauzo ya bidhaa zilizochakatwa (finished products) badala ya mchanga wa madini au mawe ghafi.

Je, Tanzania Itakuwa “Saudi Arabia” ya Madini ya Kimkakati?

Hapa ndipo penye siri kubwa ambayo wengi hawajaiona. Wakati dunia ikikimbilia magari ya umeme (EVs) na nishati jadidifu, mahitaji ya madini kama Lithium, Nickel, na Graphite yamepanda kwa kasi ya ajabu.

Tanzania haina mpango wa kuwa tu msafishaji wa madini ya kawaida kama dhahabu. Mpango wa siri wa uongezaji thamani madini Tanzania unalenga kuanzisha viwanda vya kutengeneza betri za magari ya umeme hapa hapa nchini.

Badala ya kusafirisha Graphite kwenda China au Nickel kwenda Ulaya, Tanzania inajipanga kuwa nchi ya kwanza Afrika Mashariki kutoa bidhaa za mwisho za teknolojia ya kijani. Hii inamaanisha kuwa miaka michache ijayo, dunia haitaitazama Saudi Arabia kwa ajili ya mafuta pekee, bali itaitazama Tanzania kwa ajili ya “mafuta mapya” (madini ya betri).