SIRI YA BoT KUUZA ZIADA YA DHAHABU

Siri ya BoT kuuza ziada ya Dhahabu.Katika siku za hivi karibuni, kumekuwa na mijadala mingi kwenye mitandao ya kijamii na mitaani nchini Tanzania kuhusu hatua ya Benki Kuu ya Tanzania (BoT) kutaka kuuza sehemu ya dhahabu yake. Je, ni kweli fedha hizi zinakwenda kufadhili miradi ya kimkakati kama SGR au Bwawa la Mwalimu Nyerere?

Ili kuweka kumbukumbu sawa na kuondoa mkanganyiko,Benki Kuu ya Tanzania kupitia Mkurugenzi wa Idara ya Masoko ya Fedha, Emmanuel Akaro, imetoa ufafanuzi wa kina kuhusu hali ya hifadhi ya dhahabu Tanzania na kwanini uamuzi huo wa kuuza ziada umechukuliwa sasa.

Ufafanuzi wa BoT Kuhusu Hifadhi ya Dhahabu Tanzania

Kwa mujibu wa BoT, hakuna mpango wowote wa kuuza dhahabu ili kufadhili miradi ya serikali. Badala yake, hatua hiyo ni ya kitaalamu zaidi inayolenga kusawazisha mizania ya mali za nchi. Bodi ya BoT iliidhinisha kiwango maalum cha dhahabu kinachopaswa kuwekwa kama akiba, ambacho thamani yake haipaswi kuzidi Dola za Marekani bilioni mbili.

Hata hivyo, kutokana na kasi kubwa ya ununuzi wa madini hayo kutoka kwa wachimbaji wa ndani, thamani ya hifadhi ya dhahabu Tanzania imepanda na kufikia takribani Dola bilioni 3.2. Hii ina maana kuwa kuna ziada ya Dola bilioni 1.2 juu ya kiwango kilichowekwa kisheria na bodi.

Uuzaji wa dhahabu hii haumaanishi kuwa nchi inapoteza mali. Kitaalamu, BoT inafanya kile kinachoitwa “Portfolio Rebalancing.” Wanapouza dhahabu iliyozidi, wanapata Dola za Marekani ambazo nazo ni sehemu ya akiba ya fedha za kigeni. Lengo kuu ni kuhakikisha benki haitegemei upande mmoja wa mali pekee, bali inakuwa na mchanganyiko wa fedha za kigeni (Dola, Yuan, Euro) na dhahabu ili kupunguza vihatarishi vya soko la kimataifa.

Kwanini BoT Inanunua Dhahabu Kila Siku?

Moja ya mafanikio makubwa katika usimamizi wa hifadhi ya dhahabu Tanzania ni mpango wa ununuzi wa dhahabu ya ndani. Katika kipindi cha miezi mitano iliyopita, BoT imekuwa ikinunua wastani wa tani mbili za dhahabu kila mwezi. Hii ni sawa na asilimia 20 ya dhahabu yote inayozalishwa nchini na kuuzwa nje ya nchi.

Mpango huu una faida kuu tatu kwa uchumi wa Mtanzania:

1. Kuimarisha Akiba ya Taifa: Badala ya kutegemea tu misaada au mikopo, nchi inajenga utajiri wake kupitia rasilimali zake.
2. Kuwasaidia Wachimbaji wa Ndani: BoT inatoa soko la uhakika kwa wachimbaji, jambo linalochochea mzunguko wa fedha ndani ya nchi.
3. Kudhibiti Thamani ya Shilingi: Kwa kuwa na akiba kubwa ya dhahabu na fedha za kigeni, BoT inakuwa na uwezo wa kuingilia kati soko la fedha pale thamani ya shilingi inapoyumba.

Hadi kufikia Januari 29, 2025, BoT ilikuwa na akiba ya jumla ya fedha za kigeni yenye thamani ya Dola bilioni 6.5. Katika kiasi hiki, dhahabu inachangia Dola bilioni 1.2, Dola za Marekani ni bilioni 3.5, na sarafu ya China (Yuan) ni kiasi cha Dola milioni 735. Takwimu hizi zinaonyesha kuwa hifadhi ya dhahabu Tanzania ni muhimili muhimu wa uchumi wetu.

Jedwali: Mchanganuo wa Akiba ya Fedha za Kigeni (Januari 2025)

Matumizi ya Fedha Zitakazopatikana Baada ya Mauzo

Emmanuel Akaro ameweka wazi kuwa fedha zitakazopatikana kutokana na kuuza ziada hiyo ya dhahabu hazitaingia moja kwa moja kwenye mfuko wa matumizi ya kawaida ya serikali. Badala yake, fedha hizo zitaelekezwa katika uwekezaji kwenye masoko ya fedha ya kimataifa.

Lengo ni kuongeza mapato ya uwekezaji ya BoT. Hii ni sehemu ya majukumu ya Benki Kuu kuhakikisha mali za nchi zinazalisha faida badala ya kukaa tu ghalani. Aidha, ni muhimu kuelewa kuwa kisheria, BoT haiwezi kutoa fedha zake kwa ajili ya miradi ya serikali bila kupata idhini rasmi kutoka kwa Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Hii ni kinga ya kisheria inayolinda uhuru wa Benki Kuu na usalama wa hifadhi ya dhahabu Tanzania.

Athari kwa Thamani ya Shilingi ya Tanzania moja ya changamoto ambazo Watanzania wamekuwa wakizipata ni upatikanaji wa Dola za Marekani kwa ajili ya biashara za kimataifa. BoT imekuwa ikitumia akiba yake, ikiwemo ile inayotokana na mauzo ya ziada ya dhahabu, kuingiza fedha sokoni.

Kwa mwaka 2025 pekee, BoT imeingiza takribani Dola milioni 401 kwenye soko la ndani. Hatua hii imesaidia sana kuimarisha thamani ya Shilingi dhidi ya Dola. Serikali yenyewe, inapohitaji fedha za kigeni kwa ajili ya manunuzi ya nje (kama mafuta au mitambo), hainunui kutoka kwenye benki za biashara zinazoweza kupandisha bei, bali hununua moja kwa moja kutoka BoT kwa kutoa Shilingi za Kitanzania. Hii inasaidia kupunguza shinikizo la mfumuko wa bei kwa mwananchi wa kawaida.

“Uamuzi wa kuuza dhahabu unatokana na haja ya kudhibiti vihatarishi vya kifedha na kuhakikisha benki haijiweki kwenye hatari zisizoweza kudhibitiwa,”Amesisitiza Akaro.

Upande wa Pili wa Sarafu ya Dhahabu

Huku BoT ikisisitiza kuwa uuzaji huu ni kwa ajili ya “uwiano wa kibiashara,” wataalamu wa mambo ya kale na wachambuzi wa kijiopolitika wanatazama jambo hili kwa jicho tofauti.

Katika dunia ambapo mataifa makubwa kama Urusi na China yanajikusanyia dhahabu kwa kasi ili kujikinga na kuanguka kwa mfumo wa Dola (De-dollarization), hatua ya Tanzania kuuza ziada yake inaweza kuonekana kama ni kwenda kinyume na mkondo wa kidunia.

Tanzania haifanyi hivi kwa sababu haina imani na dhahabu. Badala yake, inaonekana BoT inacheza mchezo wa “Chess” wa kiuchumi.

Kwa kuuza dhahabu sasa wakati bei ya dhahabu duniani ipo juu, na kisha kuendelea kununua tani mbili kila mwezi kutoka kwa wachimbaji wa ndani kwa bei ya ndani, Tanzania inajipatia faida maradufu (Arbitrage).

Ni wazi kuwa usimamizi wa hifadhi ya dhahabu Tanzania uko mikononi mwa wataalamu wanaozingatia kanuni za kiuchumi na sheria za nchi. Hatua ya kuuza ziada ni mkakati wa kibiashara wa kuongeza mapato na kupunguza hatari, huku tukiendelea kubaki na akiba ya kutosha ya fedha za kigeni na dhahabu yenyewe.

Wananchi wanapaswa kuwa na amani kuwa rasilimali zao zinasimamiwa kwa umakini, na kila hatua inayochukuliwa inalenga kuifanya Shilingi ya Tanzania kuwa imara zaidi katika soko la kimataifa.