SERIKALI YASISITIZA TIJA KATIKA HISA

Serikali yasisitiza tija katika hisa. Mkutano wa Wakurugenzi wa kampuni ambazo Serikali ina umiliki wa hisa chache (Minority Investment Forum – MIF 2026) umefikia tamati jijini Arusha kwa ujumbe mzito: Uwekezaji wa Serikali kwenye hisa lazima ulete matokeo yanayoonekana kwa mwananchi wa kawaida na kukuza uchumi wa Taifa.

Akifunga mkutano huo wa siku tatu uliomalizika Jumatano, Machi 18, 2026, Naibu Waziri katika Ofisi ya Rais – Mipango na Uwekezaji, Dkt. Pius Chaya, ameweka bayana kuwa zama za usimamizi wa “mazoea” zimepita. Serikali sasa inahitaji kuona faida za kifedha na kijamii kutoka kwa kila kampuni ambayo ina hisa, hata kama umiliki huo ni wa asilimia ndogo.

Soma zaidi : Serikali yatoa maelekezo kuimarisha kampuni

Kwa Nini Uwekezaji wa Serikali Kwenye Hisa Ni Muhimu kwa Uchumi?

Katika hotuba yake ya kufunga mkutano, Dkt. Chaya amesisitiza kuwa kila shilingi ya umma iliyowekwa kwenye kampuni binafsi au za ubia lazima itengeneze thamani. Huu si tu uamuzi wa kibiashara, bali ni mkakati wa kitaifa wa kuhakikisha rasilimali za nchi zinatumika kuinua maisha ya Watanzania.

“Matarajio yetu yako wazi kabisa—kila kampuni ambayo Serikali ina hisa chache lazima izalishe thamani inayopimika,” amesema Dkt. Chaya. Ameongeza kuwa uongozi wa bodi na wakurugenzi unapaswa kujikita katika mfumo wa utendaji unaopimwa kwa matokeo (results-driven approach). Hii ina maana kuwa vigezo vya mafanikio havitakuwa tu ripoti za mwaka, bali ni jinsi gani uwekezaji huo unachangia katika Pato la Taifa (GDP) na kutoa fursa za ajira.

Soma kwa undani zaidi : Fahamu namna gawio la serikali linavyokuwa kwa hisa chache

Serikali imeweka wazi kuwa uwekezaji wa umma hauwezi kuendelea kufanya kazi chini ya matarajio (underperforming) wakati nchi inakimbizana na malengo makubwa ya ukuaji wa kiuchumi. Wakurugenzi wametakiwa kuwa walinzi wa thamani ya hisa hizi, wakihakikisha kuwa hazipotei au kudorora kutokana na usimamizi mbovu au maamuzi yasiyo na tija.

Jukumu la Msajili wa Hazina Katika Kusimamia Uwekezaji

Ofisi ya Msajili wa Hazina (OTR) ndiyo mhimili mkuu wa kusimamia uwekezaji wa Serikali kwenye hisa. Nehemiah Mchechu, Msajili wa Hazina, ameeleza kuwa ofisi yake imejipanga kuhakikisha nidhamu ya hali ya juu inatawala kwenye kampuni hizi.

Kwa mujibu wa Mchechu, mkutano wa MIF 2026 si tukio la kijamii, bali ni jukwaa la kimkakati la kuwajengea uwezo wakurugenzi na watendaji wakuu ili waweze kuoanisha mikakati ya kampuni zao na Dira ya Taifa ya Maendeleo. Ofisi ya Msajili wa Hazina inasimamia jumla ya taasisi 308, huku kampuni 56 zikiwa ni zile ambazo Serikali ina umiliki wa hisa chache.

Hii ina maana kuwa usimamizi madhubuti wa kampuni hizi 56 unaweza kuwa na athari chanya ya haraka kwenye uchumi endapo utendaji wake utaimarishwa. Bw. Mchechu alisisitiza kuwa ushirikiano kati ya sekta binafsi na Serikali kupitia uwekezaji huu ni daraja muhimu kuelekea uchumi imara.

Soma zaidi : Serikali yatoa mwelekeo kwa kampuni zenye hisa chache

Maoni ya Wadau: Kuelekea Uchumi wa Dola Trilioni Moja

Wadau mbalimbali waliohudhuria mkutano huo jijini Arusha wamepongeza hatua hiyo ya Serikali kuwakumbusha wajibu wao. Mwenyekiti wa Bodi ya Airtel Tanzania, Eliud Sanga, amebainisha kuwa jukwaa hilo limewapa fursa ya kubadilishana uzoefu wa kimataifa kuhusu jinsi ya kukuza thamani ya mbia (shareholder value) katika mazingira ya ushindani.

Kwa upande mwingine, Mwenyekiti wa Kampuni ya Kuzalisha Madawa Tanzania (TPI),Mosses Mwizarubi, amegusa hoja ya msingi kuhusu malengo ya muda mrefu ya Tanzania. Amesema kuwa taasisi hizi zina mchango mkubwa katika kufanikisha azma ya Tanzania kufikia uchumi wa dola trilioni moja ifikapo mwaka 2050.

“Ili tufike kwenye uchumi wa dola trilioni moja, ni lazima kila uwekezaji wa Serikali kwenye hisa uwe na tija ya asilimia mia moja. Hatuwezi kuwa na ‘dead capital’ au mitaji iliyolala. Kila hisa lazima ifanye kazi,”amesema Mwizarubi.

Uwajibikaji na Mageuzi Katika Bodi za Wakurugenzi

Moja ya maeneo yaliyosisitizwa sana ni jukumu la wakurugenzi kama dhamana. Dkt. Chaya aliwakumbusha kuwa kuteuliwa kuwa mkurugenzi kwenye kampuni ambako Serikali ina hisa si sifa tu, bali ni mzigo wa kizalendo. Maamuzi yanayofanywa kwenye vikao vya bodi lazima yaakisi maslahi ya mwananchi wa kawaida ambaye ndiye mmiliki mkuu wa rasilimali za nchi.

Mabadiliko yanayotarajiwa baada ya mkutano wa MIF 2026 ni pamoja na:

1. Ripoti za Tija: Kila baada ya kipindi fulani, wakurugenzi watahitajika kuonyesha ni kwa kiasi gani wameongeza thamani ya uwekezaji wa umma.
2. Ubunifu: Kampuni zinatakiwa kuacha kufanya kazi kwa mazoea na badala yake zitumie teknolojia na mbinu mpya za kibiashara.
3. Ulinzi wa Hisa: Kuzuia upungufu wa thamani ya hisa za Serikali (dilution) na kuhakikisha nafasi ya Serikali inabaki kuwa ya kimkakati.

Godfrey Kitundu kutoka ALAF Tanzania amehitimisha kwa kusema kuwa jukwaa hili ni nyenzo muhimu ya kuongeza ufanisi. Alisema kuwa kampuni zikifanya vizuri, Serikali inapata gawio, na gawio hilo ndilo linalotumika kujenga barabara, hospitali, na shule.

Soma zaidi : Kwanini serikali inamiliki hisa chache kwenye kampuni

Je, Hisa Hizi Zinaweza Kuwafikia Wananchi Moja kwa Moja?

Ikiwa uwekezaji wa Serikali kwenye hisa unalenga kuleta ustawi kwa wananchi, twist ya kusisimua inaweza kuwa ni kuwapa Watanzania fursa ya kumiliki “hisa za Serikali” moja kwa moja. Badala ya Serikali kubaki na hisa asilimia 20 kwenye kampuni kubwa ya mawasiliano au uzalishaji, inaweza kuamua kutoa asilimia 10 kwa wananchi wa hali ya chini. Hii si tu itaongeza ukwasi (liquidity) sokoni, bali itamfanya mwananchi ahisi kuwa sehemu ya injini ya uchumi wa nchi yake.

Huu ungekuwa mageuzi ya kweli—kutoka usimamizi wa bodi kwenda kwenye umiliki wa umma. Wakurugenzi wasingewajibika tu kwa Msajili wa Hazina, bali kwa mamilioni ya Watanzania ambao wangekuwa wakifuatilia bei za hisa zao kila asubuhi kwenye magazeti na simu zao.