SERIKALI YAANZA MAGEUZI MAKUBWA MASHIRIKA YA UMMA

Serikali imetangaza mpango kabambe wa kukamilisha Muswada wa Sheria ya Uwekezaji wa Umma katika mwaka wa fedha 2026/27. Mageuzi haya yanatajwa kuwa mhimili mkuu wa kuboresha utendaji wa taasisi na mashirika ya umma ili yaweze kujiendesha kwa tija, kuongeza mapato ya Serikali, na kuchangia kikamilifu katika utekelezaji wa Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050.

Akiwasilisha mapendekezo ya bajeti ya Wizara ya Mipango na Uwekezaji ya Sh144.85 bilioni kwa mwaka wa fedha 2026/27 bungeni jijini Dodoma, Waziri Prof. Kitila Mkumbo amebainisha kuwa sheria hiyo mpya italeta mapinduzi katika usimamizi wa mali za umma.

Soma zaidi : Mwaka wa mageuzi ya mashirika ya umma

Maeneo Muhimu Katika Muswada wa Sheria ya Uwekezaji wa Umma

Muswada huu unalenga kuweka mfumo mpya wa kisheria utakaohakikisha mashirika ya umma yanachangia zaidi katika uchumi wa taifa kupitia maeneo yafuatayo:

1. Kuanzishwa kwa Mamlaka ya Usimamizi wa Uwekezaji wa Umma

Serikali inapendekeza kuundwa kwa mamlaka maalum itakayokuwa na jukumu la kuratibu na kusimamia uwekezaji wa Serikali kwa mtazamo wa kitaifa. Hii itasaidia kuondoa urasimu na kuongeza uwajibikaji katika taasisi zinazomilikiwa na umma.

2. Mfuko wa Uwekezaji wa Umma

Ili kutatua changamoto ya mitaji, Muswada huo utapendekeza kuanzishwa kwa Mfuko wa Uwekezaji wa Umma. Mfuko huu utasaidia mashirika ya umma kupata mitaji ya kujiendesha bila kuhatarisha vyanzo vya msingi vya mapato vinavyoingia katika Mfuko Mkuu wa Serikali.

3. Weledi katika Uongozi na Uteuzi

Moja ya mageuzi makubwa ni kuweka mfumo wa ushindani katika kupata Watendaji Wakuu (CEOs) na Wajumbe wa Bodi za Wakurugenzi. Hatua hii inalenga kuhakikisha viongozi wa mashirika haya wanapatikana kwa sifa na uwezo (meritocracy) ili kuongeza ufanisi wa kibiashara.

Soma kwa undani zaidi : Mageuzi kwa mashirika ya umma

Uhuru wa Mashirika ya Umma na Upimaji wa Matokeo

Prof. Mkumbo amesisitiza kuwa Serikali inakusudia kutoa uhuru zaidi wa kiutendaji kwa mashirika yanayofanya biashara. Lengo ni kuyawezesha kujiendesha kwa faida, kupunguza utegemezi wa ruzuku kutoka serikalini, na kuimarisha ushindani sokoni.

Hata hivyo, uhuru huo utambatana na mifumo madhubuti ya upimaji utendaji (Performance Tracking). Kwa sasa, Ofisi ya Msajili wa Hazina inasimamia jumla ya mashirika na kampuni 308, zikiwemo 91 za kibiashara, huku thamani ya uwekezaji huo ikikadiriwa kufikia Sh92.3 trilioni.

Soma zaidi : Safari ya mashirika kujiongoza

Tathmini na Unganishaji wa Taasisi

Katika mwaka wa fedha 2026/27, Serikali itaendelea na zoezi la kufanya tathmini ya kina. Mashirika yenye majukumu yanayofanana yataunganishwa, na yale ambayo majukumu yake yamepitwa na wakati yatafutwa.

Hadi sasa, mifano ya mafanikio ya hatua hizi ni pamoja na kuundwa kwa Mamlaka ya Uwekezaji na Maeneo Maalumu ya Kiuchumi Tanzania (TISEZA), iliyotokana na kuunganishwa kwa Kituo cha Uwekezaji Tanzania (TIC) na Mamlaka ya Maeneo Maalumu ya Uzalishaji kwa Mauzo ya Nje (EPZA).

Soma zaidi : Mianya ya rushwa yatakiwa kuzimwa

Makadirio ya Mapato na Uwekezaji wa Viwanda

Ofisi ya Msajili wa Hazina inatarajia kukusanya mapato yasiyo ya kodi ya Sh1.79 trilioni kwa mwaka 2026/27. Hili ni ongezeko kutoka lengo la Sh1.69 trilioni la mwaka uliopita. Mapato haya yanatokana na:

• Gawio kutoka taasisi za umma.
• Michango ya asilimia 15 ya mapato ghafi.
• Mapato ya Mfumo wa TTMS.
• Marejesho ya mikopo na riba.

Aidha, Serikali inaendelea na mchakato wa kubinafsisha viwanda sita vilivyorejeshwa serikalini, vikiwemo NMC Mzizima, NMC Isaka, na Unique Steel Rolling, ili kuhakikisha mali hizo zinaanza kuzalisha kwa tija.

Mageuzi haya ya kisheria na kiutendaji ni sehemu ya mkakati wa muda mrefu wa Tanzania kufikia lengo la mchango wa mashirika ya umma kufikia asilimia 8 ya Pato la Taifa (GDP) ifikapo mwaka 2050.