VIJANA KUNUFAIKA MIKOPO YA UBUNIFU KUPITIA COSTECH

Vijana kunufaika mikopo ya ubunifu kupitia COSTECH . Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, chini ya uongozi wa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, inaendelea kuandika historia mpya katika sekta ya sayansi na teknolojia. Katika hatua ya hivi karibuni inayolenga kuwakomboa vijana kiuchumi, Naibu Waziri wa Elimu, Sayansi na Teknolojia, Wanu Hafidh Amier, ametoa mwito mzito kwa vijana kote nchini kuchangamkia fursa ya Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu.

Akizungumza jijini Dar es Salaam Wanu amesisitiza kuwa huu ni wakati wa kugeuza mawazo ya kijasusi na kiteknolojia kuwa bidhaa zinazouzika sokoni. Mfuko huu, unaosimamiwa na Tume ya Sayansi na Teknolojia Tanzania (COSTECH), umelenga kuziba pengo la mitaji ambalo limekuwa likiwakwamisha wabunifu wengi wenye vipaji lakini wasio na uwezo wa kifedha.

Umuhimu wa Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu Katika Uchumi wa Viwanda

Kwa muda mrefu, wabunifu nchini Tanzania wamekuwa wakilalamika kuhusu ukosefu wa mitaji ya kuendeleza miradi yao (Scalability). Hapo ndipo umuhimu wa Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu unapojidhihirisha. Tofauti na ruzuku za awali ambazo mara nyingi zilikuwa na changamoto za usimamizi, mfumo wa mikopo unajenga nidhamu ya biashara na kuhakikisha kuwa mbunifu anakuwa na dhumuni la dhati la kukuza mradi wake.

Naibu Waziri ameeleza kuwa Serikali imejipanga vizuri. “Vijana fanyeni maombi ya kupata fedha hizi, msiogope kujaza fomu hata kama maswali ni mengi. Maswali hayo ni kipimo cha kuonesha kama una nia ya kweli,” amesema Wanu. Kauli hii inalenga kuondoa hofu kwa vijana ambao mara nyingi hukata tamaa wanapokutana na taratibu za kibenki.

Kiasi cha fedha kinachotolewa ni kikubwa na kinaweza kubadilisha maisha ya kijana yeyote. Mbunifu mmoja anaweza kupatiwa hadi shilingi milioni mia mbili (Tsh 200,000,000). Hiki ni kiasi kinachotosha kuanzisha kiwanda kidogo, kununua mitambo ya kisasa, na kuajiri vijana wengine, hivyo kusaidia kutatua tatizo la ajira nchini.

Takwimu na Mafanikio ya Awamu ya Kwanza

Serikali ya Awamu ya Sita, kupitia Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia, imewekeza kwa vitendo. Katika awamu ya kwanza pekee, kiasi cha shilingi bilioni 2.3 kilitengwa mahususi kwa ajili ya kutoa Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu. Mfuko huu, ambao ulizinduliwa rasmi mwezi Novemba 2024, umekuwa mkombozi kwa miradi iliyokuwa imekwama kwenye makaratasi.

Hadi sasa, wizara imefanikiwa kuwatambua wabunifu 3,300 kote nchini kupitia mashindano maarufu ya MAKISATU. Kati ya hawa, wabunifu 300 tayari wameingizwa kwenye mfumo wa kuendelezwa kupitia Mfuko wa Taifa wa Uendelezaji Ubunifu (STIRF) unaosimamiwa na COSTECH. Hii inaonesha kuwa kuna hazina kubwa ya akili nchini inayohitaji tu msukumo wa kifedha.

Changamoto Zinazowakabili Waombaji na Jinsi COSTECH Inavyozitatua

Pamoja na uwepo wa fedha hizi, kumekuwa na changamoto kadhaa ambazo zimebainika katika mchakato wa maombi ya Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu. Mkurugenzi Mkuu wa COSTECH, Dkt. Amos Nungu, ameweka wazi kuwa wameanzisha mfumo mpya wa mafunzo baada ya kugundua kuwa waombaji wengi wanakosa uelewa wa kimsingi wa jinsi ya kuandaa maandiko ya biashara (Business Plans).

Takwimu zinaonesha picha ya kutafakarisha:

• Kati ya maombi 63 yaliyowasilishwa hivi karibuni, maombi 41 hayakukamilika.
• Waombaji 20 walishindwa kuendelea kutokana na kuona maswali kwenye fomu ni mengi.
• Waombaji 8 walishindwa kukidhi vigezo vya msingi.
• Wengine wengi walikosa ushahidi wa biashara (traction) na mazingira rafiki ya uzalishaji.

Dkt. Nungu amebainisha kuwa awali, wakati mfuko ukiwa unatoa ruzuku, kulikuwa na maombi zaidi ya 700. Hata hivyo, mara tu mfumo ulipobadilika na kuwa wa mikopo, idadi hiyo ilishuka. Hii inaashiria kuwa baadhi ya watu walikuwa wanatafuta “fedha za bure” badala ya kujenga biashara endelevu. Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu imekuja kuchuja wabunifu wa kweli na kuwaandaa kuwa wafanyabiashara wakubwa wa baadae.

Ushirikiano wa COSTECH na CRDB Foundation

Katika kuhakikisha fedha hizi zinafikia walengo kwa weledi, COSTECH imeingia mkataba wa ushirikiano na CRDB Foundation. Huu ni ushirikiano wa kimkakati ambapo CRDB Foundation haisimamii tu mchakato wa uchujaji, bali pia wameongeza nguvu ya kifedha kwa kuchangia shilingi bilioni 2.

Tully Esther Mwambapa, Mkurugenzi Mtendaji wa CRDB Foundation, amethibitisha kuwa tayari wabunifu saba wamevuka vigezo vyote vigumu na wako tayari kukabidhiwa fedha zao. “Jana tulikuwa Dodoma ambapo vijana 370 waliwasilisha maombi. Hadi sasa ninapozungumza, vijana 500 wameleta maombi yao,” alieleza Mwambapa, akiongeza kuwa mwitikio unaanza kuongezeka kadiri elimu inavyosambaa.

Vigezo vya Kupata Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu

Ili uweze kufanikiwa kupata Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu, unapaswa kuzingatia mambo yafuatayo ambayo mara nyingi ndiyo huwa kikwazo kwa wengi:

1. Ushahidi wa Ubunifu: Je, bidhaa yako ni mpya au inatatua tatizo gani la kijamii kwa namna ya kipekee?
2. Mpango wa Biashara (Business Plan): Lazima uoneshe jinsi mkopo huo utakavyorudi. Huu si msaada, ni uwekezaji.
3. Uthibitisho wa Soko: Je, kuna watu wako tayari kununua bidhaa yako? Unahitaji kuwa na rekodi ndogo ya mauzo au majaribio (Prototypes).
4. Uadilifu katika Ujazaji Fomu: Usikimbie maswali mengi. Kila swali limeidhinishwa ili kupima ukomavu wa wazo lako la biashara.

Je, Unajua Siri ya Hizi Fedha?

Hapa ndipo penye siri ambayo wengi hawaioni. Unapoomba Mikopo ya Mfuko wa Samia wa Ubiasharishaji Ubunifu, haupati tu fedha za Kitanzania; unapata “Passport” ya kimataifa. Serikali na CRDB wanapokupa hadi milioni 200, wanakuwa wameweka rehani sifa yao kwako.

Mbunifu yeyote anayefanikiwa kupata mkopo huu anakuwa moja kwa moja kwenye rada ya wawekezaji wa kimataifa kutoka Silicon Valley na kwingineko.