UBIA SERIKALI NA SEKTA BINAFSI SIRI YA MAFANIKIO

Katika kuelekea mabadiliko makubwa ya kiuchumi duniani, Tanzania imechukua hatua madhubuti za kimkakati kuhakikisha rasilimali zake na mashirika yake yanatoa tija iliyokusudiwa. Moja ya nyenzo kuu iliyotumika kufikia ufanisi huu ni Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi. Huu si uamuzi wa bahati mbaya, bali ni mkakati uliopangwa kwa ustadi na Ofisi ya Msajili wa Hazina (OMH) ili kuleta mapinduzi katika uendeshaji wa kampuni ambazo serikali ina hisa.

Mnamo Machi 5, 2026, Ofisi ya Msajili wa Hazina imetoa ufafanuzi wa kina kuhusu safari hii ya mabadiliko. Katika mahojiano maalum, Lightness Mauki, ambaye ni Mkurugenzi wa Usimamizi wa Utendaji, Ufuatiliaji na Tathmini ya Mashirika ya Kibiashara kutoka OMH, ameweka wazi kuwa uamuzi wa kushirikiana na sekta binafsi unalenga mambo makuu matatu: kuongeza ufanisi, kupata mtaji wa kutosha, na kuingiza teknolojia ya kisasa katika uendeshaji wa mashirika.

Soma zaidi : Uimarishaji wa uchumi katika nchi

Kwanini Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi ni Muhimu Sasa?

Historia ya Tanzania inaonyesha kuwa hapo awali, serikali ilikuwa ikimiliki na kuendesha zaidi ya mashirika ya umma 400. Hata hivyo, kutokana na mabadiliko ya soko na changamoto za usimamizi, mashirika mengi yalishindwa kujiendesha kwa faida. Hapo ndipo serikali ilipoamua kubadili mwelekeo.

Badala ya kubeba mzigo wa kuendesha kila kitu peke yake, serikali iliamua kuuza baadhi ya mashirika na kubaki na kampuni 56 tu ambazo inamiliki hisa chache. Hii inamaanisha kuwa sekta binafsi inapewa nafasi kubwa zaidi ya uendeshaji huku serikali ikibaki kama msimamizi na mbia anayenufaika kupitia gawio.

Soma zaidi : Serikali kujenga ushiriki imara sekta binafsi

Manufaa ya Kustajabisha: Ongezeko la Gawio kwa 357%

Takwimu hazidanganyi. Katika kipindi cha miaka mitano iliyopita, matunda ya Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi yameonekana wazi kupitia mifuko ya serikali. Gawio linalotokana na kampuni ambazo serikali ina hisa chache limepaa kwa kiasi kikubwa:

• Mwaka 2020: Sh58.26 bilioni
• Mwaka 2024: Sh266.52 bilioni

Hili ni ongezeko la asilimia 357! Ukuaji huu unathibitisha kuwa sekta binafsi ina uwezo mkubwa wa kusimamia biashara kwa faida zaidi pindi inapopewa nafasi na mazingira wezeshi.

Mtaji na Teknolojia: Injini ya Maendeleo ya Viwanda

Moja ya changamoto kubwa iliyokuwa yakiyakabili mashirika ya umma ni uhaba wa mtaji wa kupanua huduma na ukosefu wa teknolojia ya kisasa. Kupitia Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi, changamoto hizi zimepata ufumbuzi wa kudumu. Serikali imeweza kuongeza uwekezaji wake katika kampuni hizi kutoka Sh1.5 trilioni hadi kufikia Sh3.6 trilioni, sawa na ongezeko la asilimia 140.

Mauki amefafanua kuwa serikali iliona umuhimu wa kushirikiana na wabia wa kimkakati ili kuleta ujuzi (skills) na teknolojia (technology) ambazo mara nyingi hupatikana kwa urahisi zaidi katika sekta binafsi. Hii imesaidia kampuni hizi kuwa na ushindani si tu ndani ya nchi, bali pia katika soko la kikanda na kimataifa.

Soma kwa undani zaidi : Serikali yaendelea ukaribu na sekta binafsi

Wajibu wa Serikali kwa Umma

Licha ya kutoa nafasi kwa sekta binafsi, serikali haijaacha umiliki wake kwa asilimia 100. Hii ni kwa sababu serikali ina wajibu wa kikatiba kuhakikisha wananchi wanapata huduma bora na bidhaa kwa bei nafuu. “Huwezi kutoa asilimia 100 kwa sababu Serikali ina wajibu kwa umma,” amesisitiza Mauki.

Hivyo, ushirikiano huu ni mizania (balance) kati ya faida ya kibiashara na maslahi ya mwananchi wa kawaida.

Soma zaidi : Serikali yatambua sekta binafsi

Dira ya 2050: Nafasi ya Vijana katika Soko la Hisa

Kuelekea mkutano mkubwa wa Wakurugenzi wa Bodi utakaofanyika Machi 16 hadi 18, 2026, katika ukumbi wa PAPU Tower mkoani Arusha, OMH imetangaza habari njema kwa vijana wa Kitanzania. Katika mpango mpya wa muda mrefu wa miaka 25 unaoanza Julai 1, 2026, na Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050, kipaumbele kikubwa kitatolewa kwa vijana.

Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi sasa unahamia kwenye soko la hisa. Serikali inapanga kupanua wigo wa kampuni zitakazoorodheshwa kwenye Soko la Hisa la Dar es Salaam (DSE). Hatua hii itawawezesha vijana:

1. Kununua hisa katika kampuni kubwa za kimkakati.
2. Kushiriki moja kwa moja katika umiliki wa uchumi wa nchi.
3. Kupata gawio la kila mwaka kama njia ya kutengeneza utajiri.

Hii ni fursa adhimu kwa kizazi cha sasa kuacha kuwa watazamaji wa uchumi na badala yake kuwa wamiliki wa kampuni zinazoendesha nchi.

Soma kwa undani zaidi : Serikali kuwa karibu na sekta binafsi

Changamoto na Hatua za Baadaye

Ingawa mafanikio ni makubwa, safari ya Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi bado ina nafasi ya kuboreshwa zaidi. Changamoto za kisheria, urasimu, na uelewa mdogo wa wananchi kuhusu masuala ya hisa ni maeneo yanayofanyiwa kazi. Kupitia mikutano kama ule wa Arusha, serikali inalenga kuwajengea uwezo wajumbe wa bodi na wakurugenzi ili wasimamie maslahi ya umma kwa weledi wa hali ya juu.

Usimamizi wa kampuni hizi unahitaji macho ya kipewe (strategic oversight). Ni lazima kuhakikisha kuwa mbia wa sekta binafsi haleti tu fedha, bali analeta mfumo wa utendaji unaozingatia uadilifu na tija.

Mara nyingi tunafikiri kuwa Ushirikiano wa Serikali na Sekta Binafsi ni njia ya serikali “kukimbia” majukumu yake au kukwepa hasara. Lakini ukweli ni kinyume chake. Katika karne hii ya 21, ushirikiano huu ni “Reverse Takeover” ya kijanja.

Fikiria hili: Serikali inapobaki na hisa chache (mfano 20% au 30%), inakuwa imeweka “mtego” wa kisheria na kodi. Sekta binafsi inafanya kazi usiku na mchana, inavuja jasho kubuni bidhaa mpya, na inapambana na ushindani. Serikali, kupitia OMH, inakaa na kusubiri ripoti ya faida mwisho wa mwaka. Serikali inapata kodi ya kampuni (Corporate Tax), kodi ya mapato ya wafanyakazi (PAYE), na mwisho wa siku inapata Gawio nono bila kuingilia maumivu ya uendeshaji wa kila siku.

Twist halisi ni kwamba, kupitia ushirikiano huu, serikali imekuwa “Mwekezaji Mkuu” (Master Investor) badala ya kuwa “Meneja wa Ofisi” (Office Manager). Hii inamaanisha serikali ina nguvu kubwa zaidi ya kiuchumi sasa ikiwa na hisa chache kuliko ilivyokuwa huko nyuma ikiwa na umiliki wa asilimia 100 wa mashirika yaliyokuwa yanazalisha hasara.

Kwa mara ya kwanza katika historia, serikali “imeajiri” sekta binafsi iitengenezee utajiri wa taifa. Hii ni akili kubwa ya kibiashara ambayo itafanya Tanzania kuwa kitovu cha uwekezaji Afrika Mashariki ifikapo 2030. Je, wewe kama kijana au mwekezaji, upo tayari kuchangamkia hisa hizi zinazokuja sokoni? Muda ni sasa!