TANZANIA NA ZAMBIA KUIMARISHA MIUNDOMBINU YA MADINI

Tanzania na Zambia kuimarisha miundombinu ya madini. Katika hatua inayotajwa kuwa ni mabadiliko makubwa ya kiuchumi kwa nchi za Kusini mwa Afrika (SADC), Serikali za Tanzania na Zambia zimeingia katika makubaliano mazito ya kuimarisha miundombinu ya kimkakati sekta ya madini. Hatua hii inalenga kutatua changamoto za muda mrefu za usafirishaji wa shehena za madini kutoka migodini nchini Zambia kuelekea katika masoko ya kimataifa kupitia lango kuu la biashara la Tanzania, ambalo ni Bandari ya Dar es Salaam.

Uamuzi huu umekuja wakati muafaka ambapo mahitaji ya madini ya kimkakati kama shaba (copper) na kobati (cobalt) yameongezeka maradufu duniani kutokana na ukuaji wa teknolojia ya magari ya umeme na nishati jadidifu. Kwa kurekebisha miundombinu ya kimkakati sekta ya madini, nchi hizi mbili zinaweka misingi imara ya kuhakikisha rasilimali hizi zinawanufaisha wananchi wake moja kwa moja.

Soma zaidi : Zambia yavutiwa na maendeleo ya sekta ya madini nchini

Uboreshaji wa Reli ya TAZARA: Muhimili wa Miundombinu ya Kimkakati Sekta ya Madini

Akizungumza katika ufunguzi wa Mkutano wa 13 wa Kimataifa wa Madini na Nishati nchini Zambia (ZIMEC 2026) uliofanyika mjini Kitwe mnamo Machi 25, 2026, Naibu Waziri wa Madini wa Tanzania, Dkt. Steven Kiruswa, amesisitiza kuwa reli ya TAZARA ndiyo suluhisho la kudumu. Ili sekta ya madini iweze kukua, ni lazima kuwe na mifumo ya usafirishaji inayotabirika na yenye gharama nafuu.

Uboreshaji huu wa miundombinu ya kimkakati sekta ya madini unalenga malengo makuu mawili:

1. Kuongeza kiasi cha shehena: Lengo ni kufikia uwezo wa kusafirisha tani milioni 2.4 za madini kwa mwaka.
2. Kupunguza muda wa safari: Kupunguza muda unaotumika kusafirisha madini kutoka migodini hadi bandarini kutoka siku 14 za sasa hadi kufikia siku 5 pekee.

Dkt. Kiruswa amebainisha kuwa kuchelewa kwa madini kufika sokoni si tu kunapoteza mapato, bali pia kunapunguza ushindani wa nchi za Afrika katika soko la kimataifa. Kupitia maboresho haya, Tanzania na Zambia zinatengeneza “ukanda wa kijani” wa usafirishaji ambao utakuwa na ufanisi mkubwa zaidi kuliko njia nyingine zozote katika ukanda huu.

Faida za Kiuchumi kwa Tanzania na Zambia

Uwekezaji katika miundombinu ya kimkakati sekta ya madini una faida pana zaidi ya usafirishaji tu. Kwa upande wa Tanzania, Bandari ya Dar es Salaam itapata ongezeko kubwa la mapato kutokana na kuhudumia shehena kubwa ya madini kutoka Zambia na nchi jirani za Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Hii inaenda sanjari na maboresho makubwa yanayofanywa na Mamlaka ya Usimamizi wa Bandari Tanzania (TPA) katika kuongeza kina cha gati na mitambo ya kisasa ya kupakua mizigo.

Kwa upande wa Zambia, uboreshaji wa reli ya TAZARA utapunguza shinikizo kwenye barabara zake ambazo kwa sasa zimelemewa na malori mazito ya madini. Hii itapunguza gharama za matengenezo ya barabara na kupunguza ajali. Aidha, kupungua kwa gharama za usafirishaji kutaifanya sekta ya madini ya Zambia kuvutia wawekezaji wengi zaidi ambao walikuwa wakisita kutokana na changamoto za kilojistiki.

Soma zaidi : Wabunge Zambia wavutiwa na masoko ya madini

Wito wa Kuongeza Thamani ya Madini Ndani ya Nchi

Waziri wa Migodi na Maendeleo ya Madini nchini Zambia, Paul Kabuswe, ametoa hoja ya msingi wakati wa mkutano huo. Alieleza kuwa wakati Serikali zikifanya kazi ya kuimarisha miundombinu ya kimkakati sekta ya madini, wawekezaji wanapaswa kuelekeza macho yao katika ujenzi wa viwanda vya uongezaji thamani (smelters and refineries).

“Hatuwezi kuendelea kuwa wasafirishaji wa madini ghafi pekee,” amesema Kabuswe. Lengo la nchi za SADC kwa sasa ni kuhakikisha kuwa angalau asilimia fulani ya madini yanachakatwa ndani ya mipaka ya Afrika. Hii itazalisha ajira kwa vijana wa Kitanzania na Kizambia, itaongeza mapato ya kodi, na itahamisha teknolojia muhimu kwenda kwa wataalamu wetu wa ndani.

Uboreshaji wa miundombinu ya kimkakati sekta ya madini unatoa uhakika kwa wenye viwanda kuwa watakuwa na nishati na njia za uhakika za kusambaza bidhaa zilizokamilika (finished products) kwenda popote duniani. Hii ni sehemu ya mkakati wa “Mineral-Led Industrialization” ambao Tanzania imekuwa ikiupigia debe kwa miaka mingi kupitia Shirika la Madini la Taifa (STAMICO).

Soma kwa undani zaidi : Uwekezaji sekta ya madini

Ushirikiano wa Kimataifa na Mazingira

Mkutano wa ZIMEC 2026 unatarajiwa kuhitimishwa kwa kutoa azimio la pamoja. Azimio hili halitaishia tu kwenye masuala ya fedha na biashara, bali litaweka msisitizo mkubwa katika kulinda mazingira. Usafirishaji wa madini kwa kutumia reli unatajwa kuwa ni rafiki zaidi kwa mazingira (carbon-friendly) ikilinganishwa na matumizi ya maelfu ya malori barabarani.

Hivyo, uimara wa miundombinu ya kimkakati sekta ya madini ni sehemu ya mchango wa Afrika katika kupambana na mabadiliko ya tabianchi. Nchi hizi mbili zimeahidi kuwa rasilimali hizi zitawanufaisha wananchi wa sasa bila kuhatarisha maisha ya vizazi vijavyo.

Soma zaidi : Mafanikio ya mkutano mkuu wa sekta ya madini Zambia

Je, Reli ni Mwanzo wa “Silicon Savannah” ya Afrika?

Wakati wengi wakitazama uboreshaji wa miundombinu ya kimkakati sekta ya madini kama njia ya kutoa madini nje, kuna siri kubwa inayojificha chini ya reli hii. Je, umewahi kujiuliza kwanini Tanzania na Zambia zinaweka nguvu kubwa kwenye TAZARA wakati huu ambapo teknolojia ya ‘Superconductors’ na ‘Microchips’ inahitaji kobati kwa wingi?

Mpango huu si kwa ajili ya usafirishaji tu. Kuna tetesi za kuanzishwa kwa kanda maalum za kiuchumi (Special Economic Zones) kando ya njia ya reli ya TAZARA ambapo madini hayo yatatumika kutengeneza betri za magari ya umeme hapa hapa nchini. Badala ya TAZARA kuwa njia ya kutoa utajiri, inaweza kugeuka kuwa “line” ya uzalishaji (assembly line) ya kilomita 1,860.