RAIS SAMIA APOKEA RIPOTI YA MABORESHO YA KODI

Katika hatua inayotajwa kuwa ni mwanzo wa mapinduzi mapya ya kiuchumi nchini, Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, amepokea Ripoti ya Tume ya Rais ya Kutathmini Maboresho ya Mfumo wa Kodi nchini. Hafla hiyo iliyofanyika Ikulu jijini Dar es Salaam, imeweka bayana dhamira ya serikali ya awamu ya sita katika kutatua kero za muda mrefu zinazowakabili walipakodi, wawekezaji, na wananchi wa kawaida.

Kwa zaidi ya miongo mitatu, mfumo wa kodi nchini ulikuwa haujafanyiwa tathmini ya kina tangu ripoti ya Tume ya Mtei ya mwaka 1991. Hatua hii ya Rais Samia inakuja kama jibu la moja kwa moja kwa malalamiko ya wafanyabiashara kuhusu tozo nyingi, urasimu, na mazingira magumu ya uwekezaji.

Soma zaidi : Tume ya Rais yapokea mapendekezo ya TRA

Kwa Nini Maboresho ya Mfumo wa Kodi Tanzania Ni Muhimu Sasa?

Akizungumza wakati wa kupokea ripoti hiyo, Rais Dkt. Samia amesisitiza kuwa ulimwengu unabadilika kwa kasi kiteknolojia na kiuchumi. Hivyo, Tanzania haiwezi kubaki nyuma na mifumo ya kizamani. Maboresho ya mfumo wa kodi Tanzania yanalenga kuifanya nchi kuwa na sera thabiti, zinazotabirika, na ambazo hazimuumizi mlipakodi bali zinachochea ukuaji wa biashara.

“Mfumo bora wa kodi ni nyenzo muhimu katika kujenga uchumi imara, jumuishi na shindani,” amesema Rais Dkt. Samia. Ameongeza kuwa ili serikali iweze kutoa huduma bora za kijamii kama afya, elimu, na miundombinu, ni lazima kuwe na utaratibu mzuri wa kukusanya rasilimali bila kuua sekta binafsi.

Soma zaidi : Umuhimu wa kodi kwenye maendeleo ya nchi

Dira ya 2050 na Mchango wa Sekta Binafsi

Rais Samia amebainisha kuwa maboresho haya ni sehemu ya safari ya kuelekea Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050. Katika dira hiyo, serikali inatarajia mchango wa mapato kugawanywa kama ifuatavyo:

• Sekta Binafsi: 70%
• Serikali: 22%
• Mashirika ya Umma: 8%

Hii inaonyesha wazi kuwa bila kuwezesha sekta binafsi kupitia maboresho ya mfumo wa kodi Tanzania, malengo ya muda mrefu ya taifa yatakuwa magumu kufikiwa. Rais ametoa wito wa kuingiza sekta isiyo rasmi katika uchumi wa kisasa ili nao wanufaike na mikopo na masoko.

Mapendekezo 284: Serikali Kuandaa Mkakati wa Utekelezaji

Moja ya mambo makubwa yaliyojitokeza katika ripoti hiyo ni uwepo wa mapendekezo 284 yaliyotolewa na Tume ya Balozi Ombeni Sefue. Rais Samia amewahakikishia Watanzania kuwa serikali itayafanyia kazi mapendekezo hayo yote kwa awamu—muda mfupi, wa kati, na muda mrefu.

“Nimesikiliza kwa makini mapendekezo ya Tume yako 284. Tutayatekeleza,” Rais amesisitiza, akionyesha utayari wa kisiasa katika kuleta mabadiliko. Amefananisha mabadiliko haya na nyoka anayejivua gamba ili kukua, akimaanisha kuwa Tanzania haina budi kubadilika ili kustawi.

Lengo kuu la serikali ni kufikia uwiano wa mapato ya kodi kwa Pato la Taifa (Tax-to-GDP ratio) wa asilimia 18. Hivi sasa, Tanzania bado ipo chini ya kiwango hicho, hali inayozuia kasi ya utekelezaji wa miradi mikubwa ya maendeleo.

Soma kwa undani zaidi : Umuhimu wa Ulipaji kodi

Changamoto Zilizobainishwa na Tume ya Balozi Sefue

Mwenyekiti wa Tume hiyo, Balozi Ombeni Sefue, ameweka wazi kuwa mfumo wa sasa una changamoto kadhaa zinazohitaji ufumbuzi wa haraka kupitia maboresho ya mfumo wa kodi Tanzania. Baadhi ya changamoto hizo ni:

1. Viwango vikubwa vya kodi na tozo: Hali inayopelekea baadhi ya wafanyabiashara kukwepa kodi.
2. Uratibu hafifu: Taasisi mbalimbali zinazokusanya mapato kutofanya kazi kwa ushirikiano.
3. Migogoro ya kodi: Udhaifu katika mifumo ya utatuzi wa migogoro kati ya TRA na walipakodi.
4. Wigo mdogo: Kodi kukusanywa kutoka kwa kundi lilelile la watu wachache huku wengine wakiwa nje ya mfumo.

Balozi Sefue ametumia mfano wa kuvutia akisema, “Hatuwezi kuvuna bila kupanda; wala kukamua maziwa bila ng’ombe kulishwa.” Hii ina maana kuwa lazima mazingira ya biashara yaboreshwe kwanza ili watu wapate faida, na kisha walipe kodi kwa hiari.

Manufaa ya Trilioni 11 kwa Uchumi wa Taifa

Tathmini ya Tume inaonyesha kuwa iwapo mapendekezo haya yatatekelezwa kikamilifu, serikali inaweza kuongeza mapato yake kwa takribani TZS trilioni 11.025 ndani ya miaka mitatu ya mwanzo. Hii ni fedha nyingi inayoweza kubadilisha sura ya huduma za kijamii na kupunguza utegemezi wa mikopo ya nje.

Soma zaidi : Serikali kuziba mianya ya ulipaji kodi

Mfumo wa Kodi Wenye Haki na Usawa

Rais Samia amesisitiza kuwa anataka kuona mfumo wa kodi ambao ni “Neutral”—yaani usioegemea upande mmoja. Mfumo ambao mtoza kodi (TRA) na mlipakodi (Mwananchi) wanaelewana bila kuwa na tafsiri kinzani za sheria. Hii itapunguza rushwa na kuongeza uaminifu kati ya serikali na wananchi wake.

Maboresho haya yanatarajiwa kuleta:

• Uwazi: Kila mwananchi atajua anapaswa kulipa nini na kwa nini.
• Urahisi: Mifumo ya kidijitali itatumika zaidi kurahisisha ulipaji kodi.
• Usawa: Kila mtu atachangia kulingana na kipato chake (Ability to pay principle).

Rais amemalizia kwa kuipongeza Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) na wadau wote kwa kazi wanayofanya, lakini akawakumbusha kuwa safari ya mabadiliko ndio kwanza inaanza.

Je, Hii Ni Mwisho wa “Kukamuliwa”?

Kwa miaka mingi, mfanyabiashara wa Tanzania amekuwa akitazamwa kama “ng’ombe wa maziwa” ambaye anakamuliwa hata wakati wa ukame. Lakini, kupitia maboresho ya mfumo wa kodi Tanzania yaliyoletwa na Rais Samia, mwelekeo unabadilika.

Maboresho haya siyo tu kwa ajili ya serikali kupata fedha, bali ni mtego wa “asali”. Kwa kupunguza tozo na kurahisisha kodi, serikali inategeneza mazingira ambapo utajiri utazalishwa kwa kasi kiasi kwamba hata kodi ndogo itazalisha matrilioni.