MIAKA 10 BILA MABADILIKO YA BEI YA UMEME TANZANIA

Miaka 10 bila Mabadiliko ya bei ya umeme Tanzania.Katika kipindi ambacho uchumi wa dunia umekuwa ukikabiliwa na mfumuko wa bei wa bidhaa mbalimbali,kwani gharama za umeme Tanzania zimebaki kuwa thabiti na nafuu kwa kipindi cha muongo mmoja sasa. Hii ni hatua ya kimkakati inayolenga kumlinda mwananchi wa hali ya chini na kukuza viwanda.

Mnamo Januari 21, 2026, jijini Dodoma, Waziri wa Nishati, Deogratius Ndejembi, ameweka wazi kuwa Serikali ya Awamu ya Sita, chini ya uongozi wa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, imefanya jitihada za makusudi kuhakikisha huduma hii muhimu haipandi bei.

Hatua hii imekuja licha ya kupanda kwa gharama za uendeshaji, vifaa vya ujenzi wa miundombinu kama nguzo, waya, na mita duniani kote.

Uhusiano Kati ya Uzalishaji na Gharama za Umeme Tanzania

Moja ya sababu zinazofanya gharama za umeme Tanzania kubaki imara ni uwekezaji mkubwa katika vyanzo vya ndani vya nishati. Waziri Ndejembi amebainisha kuwa lengo kuu la Serikali ni kuhakikisha kila mwananchi anapata nishati bila kuumiza mfuko wake.

Hadi kufikia sasa, kiwango cha uunganishaji wa umeme nchini kimefikia asilimia 52. Hata hivyo, Serikali haikuishia hapo imeweka lengo kabambe la kufikia asilimia 75 ifikapo mwaka 2030. Mpango huu unatekelezwa kupitia mkakati wa nishati uliosainiwa Januari 2025 wakati wa Mkutano wa Wakuu wa Nchi za Afrika. Hii inamaanisha kuwa, kadiri watu wengi wanavyounganishwa, ndivyo uchumi wa kiwango cha juu unavyopatikana, jambo linalosaidia kudhibiti bei.

Miradi Mikubwa na Athari Zake kwa Bei ya Umeme

Ili kuelewa kwanini gharama za umeme Tanzania hazijapanda tangu mwaka 2016, ni lazima uangalie miradi ya kimkakati inayozalisha umeme kwa wingi na kwa bei nafuu:

1. Mradi wa Julius Nyerere (JNHPP): Mradi huu mkubwa unazalisha megawati 2,115. Umeme wa maji unajulikana duniani kote kuwa na gharama ndogo ya uzalishaji kuliko mafuta.
2. Mradi wa Jua wa Kishapu: Unatarajiwa kuingiza megawati 50 kwenye gridi ya taifa, ukitumia nishati jadidifu ambayo ni rafiki wa mazingira na gharama.
3. Mradi wa Malagarasi: Huu ni mradi mwingine wa megawati 49 unaoendelea kutekelezwa ili kuimarisha kanda ya magharibi.

Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini, Subira Mgalu, amesisitiza kuwa miradi hii ndiyo uti wa mgongo wa utulivu wa bei tunauona leo.

Mapinduzi ya Mita Janja: Kurahisisha Huduma kwa Mwananchi

Suala la mita limekuwa likiwapa changamoto wananchi wengi, lakini Waziri Ndejembi ametoa suluhisho la kudumu ambapo Serikali imeanza zoezi la ufungaji wa Mita Janja (Smart Meters) kwa nchi nzima.

Tofauti na mfumo wa zamani, mita hizi mpya zitamwezesha mwananchi kupata umeme mara moja mara baada ya kununua token. Hakutakuwa na hitaji la kutumia kifaa cha ziada (CIU) kuingiza namba. Hii si tu inapunguza kero za kiufundi, bali pia inasaidia kudhibiti upotevu wa nishati, jambo ambalo hatimaye linasaidia Serikali kutopandisha gharama za umeme Tanzania kwa sababu ya hasara za kiufundi.

Kuimarisha Gridi na Nishati Vijijini (REA)

Upatikanaji wa umeme wa uhakika mikoani ni kipaumbele kingine. Mkoani Rukwa, mradi wa njia ya kusafirisha umeme wa kilovoti 400 unaotekelezwa na mkandarasi TBEA upo mbioni kukamilika. Hii itauunganisha mkoa huo na gridi ya taifa na kuondoa utegemezi wa jenereta za mafuta ambazo ni gharama kubwa.

Vilevile, mikoa ya Mtwara, Lindi, Tabora, na Simiyu inafikiwa na miradi ya kuimarisha nishati kupitia mkandarasi Kalpataru. Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO) na Wakala wa Nishati Vijijini (REA) wamepongezwa kwa kazi hii, hasa kwa kuwashirikisha wakandarasi wa ndani. Hii inatengeneza ajira na kuhakikisha fedha za miradi zinabaki ndani ya mzunguko wa uchumi wa Kitanzania.

Athari za Umeme Kwenye Mapato ya Serikali (TRA)

Inashangaza kuona kuwa utulivu wa gharama za umeme Tanzania umekuwa na matokeo ya moja kwa moja kwenye makusanyo ya kodi. Mgalu amebainisha kuwa kuimarika kwa umeme kumesababisha sekta za viwanda na migodi kufanya kazi kwa ufanisi zaidi.

Matokeo yake ni nini sasa? Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) imevunja rekodi kwa kukusanya Sh. trilioni 4.13 mwezi uliopita pekee. Hii inathibitisha kuwa umeme ukibaki kuwa nafuu, biashara zinakua, na Serikali inapata mapato zaidi bila kuwakamua wananchi kupitia bili za umeme.

Nishati Safi ya Kupikia na Elimu Shuleni

Mbali na umeme wa taa na viwanda, REA sasa inaelekeza nguvu kwenye kampeni ya nishati safi ya kupikia. Lengo ni kuachana na mkaa na kuni ambavyo vinaharibu mazingira na afya za akina mama. Mgalu ameshauri elimu hii ya nishati safi ianzie ngazi ya shule za awali ili kujenga kizazi kinachojali mazingira na kinachoelewa umuhimu wa matumizi bora ya nishati.

Je, Umeme Unaweza Kuwa “Bure” Baadaye?

Wakati tunajadili gharama za umeme Tanzania kutopanda kwa miaka 10, mwelekeo wa sasa wa teknolojia na uwekezaji wa Tanzania kwenye nishati ya jua na upepo unaweza kuleta mabadiliko makubwa zaidi.

Kwa kasi hii ya JNHPP na miradi ya nishati jadidifu, Tanzania inajipanga kuwa “Hub” ya nishati Afrika Mashariki ambapo katika miaka 5 ijayo, huenda tusiwe tunajadili “kutopanda” kwa bei, bali tunaweza kuanza kuona punguzo la bei (tariffs reduction) kwa makundi maalum kama viwanda vidogo na wajasiriamali wa vijijini.

Ikiwa gridi itajitosheleza na kuanza kuuza umeme nje ya nchi (nje ya mipaka yetu), faida inayopatikana kutokana na mauzo ya nje itatumika kufidia (subsidize) matumizi ya ndani. Hivyo basi, mwananchi wa kawaida anaweza kujikuta analipia kiasi kidogo sana kwa ajili ya huduma tu, huku nishati yenyewe ikichochewa na ziada ya uzalishaji wa miradi mikubwa.

Hii itafanya Tanzania kuwa nchi yenye ushindani mkubwa zaidi wa kibiashara barani Afrika.