MFUMO WA IDRAS TRA, UNAVYOKWENDA KULETA MAPINDUZI

Mfumo wa Idras TRA unavyokwenda kuleta mapinduzi ,Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) imeingia katika hatua nyingine muhimu ya maboresho ya kiutendaji baada ya kutangaza kukamilika kwa maandalizi ya uzinduzi wa Mfumo wa IDRAS TRA (Integrated Domestic Revenue Administration System). Mfumo huu unatarajiwa kuwa mhimili mkuu wa ukusanyaji wa mapato ya ndani kwa njia ya kisasa, ufanisi, na uwazi zaidi.

Akizungumza jijini Dar es Salaam mnamo Januari 15, 2026, Kamishna Mkuu wa TRA, Yusuph Juma Mwenda, amebainisha kuwa mfumo huu si tu utaongeza wigo wa kodi bali pia utahakikisha kuwa kuna usawa na haki katika makadirio ya kodi kwa kila mwananchi na mfanyabiashara.

Faida za Mfumo wa IDRAS TRA kwa Mlipakodi na Taifa

Moja ya malengo makuu ya kuanzishwa kwa Mfumo wa IDRAS TRA ni kuondoa changamoto za muda mrefu zilizokuwa zikijitokeza katika mifumo ya zamani ya kodi za ndani. Mwenda amesisitiza kuwa mfumo huu unakwenda kufanya maboresho makubwa (overhaul) ya mifumo iliyopo sasa.

1. Usawa katika Makadirio ya Kodi

Kwa muda mrefu, malalamiko ya walipakodi yamekuwa yakiegemea kwenye makadirio ya kodi yanayoweza kutofautiana kati ya mfanyabiashara mmoja na mwingine mwenye vigezo vinavyofanana. Mfumo wa IDRAS TRA unakuja kuweka kanuni za kidijitali zitakazopunguza uingiliaji wa kibinadamu (human intervention), hivyo kuhakikisha kila mtu analipa kile anachostahili kulingana na sheria.

2. Udhibiti wa Ukwepaji Kodi

Kupitia teknolojia ya kisasa iliyotumika kuunda Mfumo wa IDRAS TRA, TRA sasa itakuwa na uwezo mkubwa wa kuwabaini na kuwabana wale wote wanaojihusisha na mbinu za kukwepa kodi. Hii itasaidia kulinda wafanyabiashara waaminifu ambao mara nyingi huumizwa na ushindani usio wa haki kutoka kwa wanaokwepa kodi.

3. Usajili wa Walipakodi Wapya

Ili kukuza uchumi wa nchi, ni lazima wigo wa kodi upanuke. Mfumo wa IDRAS TRA utarahisisha mchakato wa kusajili walipakodi wapya, jambo litakalopunguza mzigo wa kodi kwa kikundi kidogo cha watu na badala yake kusambaza mzigo huo kwa usawa kwa wananchi wengi zaidi wenye sifa za kulipa kodi.

Kurahisisha Mazingira ya Biashara Kupitia IDRAS

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dk. Samia Suluhu Hassan, amekuwa akisisitiza umuhimu wa mifumo ya serikali “kusomana” (interoperability). Mfumo wa IDRAS TRA unatekeleza agizo hili kwa vitendo kwa kuunganishwa na taasisi nyingine za serikali ili kuongeza uwazi.

Huduma za Tax Clearance na EFD Bila Mashine

Moja ya sifa za kipekee za Mfumo wa IDRAS TRA ni uwezo wa walipakodi kutoa risiti za EFD bila kuhitaji kumiliki mashine ya EFD ya kimwili. Hii ni habari njema kwa wafanyabiashara wadogo na wa kati (SMEs) ambao gharama za mashine zilikuwa ni kikwazo.

Vilevile, kupata Hati ya Uthibitisho wa kutokuwa na madeni ya kodi (Tax Clearance Certificate) sasa kutakuwa ni jambo la dakika chache kupitia mfumo huo. Hii itaondoa urasimu na foleni ambazo zilikuwa zikipoteza muda mrefu wa wafanyabiashara.

“IDRAS itakapoanza kazi itakuwa muarobaini wa kutunza kumbukumbu za biashara za Walipakodi na zitakuwa salama,” alisema Bw. Mwenda wakati wa ufunguzi wa mafunzo ya mfumo huo.

Mafunzo kwa Washauri wa Kodi na Wahasibu

Ili kuhakikisha kuwa Mfumo wa IDRAS TRA unatumika kwa usahihi, TRA imeanza kutoa mafunzo kwa washauri wa kodi na wahasibu. Kamishna wa Kodi za Ndani, Alfred Mlegi, ameeleza kuwa mafunzo hayo ni muhimu kwa sababu washauri wa kodi ndio daraja kati ya mlipakodi na mamlaka.

Moduli 17 za Mapinduzi

Mfumo huu una jumla ya moduli 17. Hadi sasa, moduli 15 ziko tayari kuanza kufanya kazi, huku moduli mbili za ukaguzi na uchunguzi zikiendelea kukamilishwa. Hii inaonesha kuwa Mfumo wa IDRAS TRA umekamilika kwa zaidi ya asilimia 85 na upo tayari kutoa huduma nyingi muhimu tangu siku ya kwanza ya uzinduzi.

Mwenyekiti wa Chama cha Washauri wa Kodi Tanzania (TATC), CPA Victoria Soka, amepongeza hatua hiyo akisema kuwa itarahisisha kazi yao ya usimamizi. “IDRAS inakwenda kuturahisishia kazi ya usimamizi wa kodi… kutokana na kuwa na taarifa zote za walipakodi ambazo zitawawezesha kupata huduma wakiwa mahala popote,” amesema Soka.

Umuhimu wa Akaunti ya Mlipakodi katika IDRAS

Ndani ya Mfumo wa IDRAS TRA, kila mlipakodi atakuwa na akaunti yake binafsi (Taxpayer Account) ambayo itakuwa kama kitovu cha taarifa zake zote. Kupitia akaunti hii, mlipakodi ataweza:

• Kufuatilia maombi yote aliyowasilisha TRA.
• Kuona historia ya malipo yake ya kodi.
• Kupokea taarifa na arifa muhimu kutoka Mamlaka ya Mapato.
• Kurekebisha taarifa za biashara yake kwa urahisi zaidi.

Uwepo wa akaunti hii utaongeza imani ya walipakodi kwa TRA kwani kila kitu kitakuwa “kiganjani” mwao, hivyo kupunguza uwezekano wa upotevu wa nyaraka au makosa ya kimahesabu.

Changamoto na Matarajio ya Baadaye

Ingawa kila mabadiliko huambatana na kipindi cha mpito, matarajio ya serikali na wadau wa biashara ni makubwa. Mfumo wa IDRAS TRA unakuja wakati ambapo Tanzania inazidi kuimarisha uchumi wake wa kidijitali. Matumizi ya teknolojia ya wingu (Cloud computing) na usalama wa data (Data Security) yamepewa kipaumbele kikubwa ili kuhakikisha taarifa za wafanyabiashara zinalindwa dhidi ya mashambulizi ya kimtandao.

Kwa kuimarisha ukusanyaji wa mapato ya ndani, Tanzania itaweza kufadhili miradi yake ya maendeleo kama vile ujenzi wa miundombinu, boresho la huduma za afya, na elimu bila kutegemea misaada ya nje kwa kiasi kikubwa. Hili ndilo lengo kuu la Mfumo wa IDRAS TRA.

Upande wa Pili wa Sarafu ya IDRAS

Hata hivyo, kuna upande wa pili wa sarafu ambao wafanyabiashara wanapaswa kuuzingatia. Wakati Mfumo wa IDRAS TRA unatajwa kama “muarobaini” na “kurahisisha biashara,” kweli ipo kwenye ufanisi wake mkubwa wa ufuatiliaji.

Kwa mara ya kwanza katika historia ya kodi Tanzania, Mfumo wa IDRAS TRA utakuwa na uwezo wa kuunganisha matumizi yako ya kila siku (lifestyle audit) na mapato unayotangaza. Ikiwa mfumo utabaini unanunua mali nyingi au unaishi maisha ya gharama kubwa wakati “Akaunti yako ya Mlipakodi” inaonesha unatangaza hasara kila mwaka, mfumo huo utatoa arifa (red flag) moja kwa moja kwa moduli za uchunguzi.

Hii inamaanisha kuwa enzi za “janja janja” ya kodi inaelekea ukingoni. Uzinduzi wa Mfumo wa IDRAS TRA si tu urahisishaji wa huduma, bali ni ujenzi wa “Jicho la Serikali” ambalo halilali. Je, biashara yako iko tayari kuwa wazi kiasi hicho? Siri ya kufanikiwa katika mfumo huu mpya si tu teknolojia, bali ni uaminifu wa hali ya juu katika utunzaji wa kumbukumbu.