MAPINDUZI YA UCHAKATAJI SHABA NDANI YA TANZANIA

Mapinduzi ya uchakataji shaba ndani ya Tanzania . Sekta ya madini nchini Tanzania inapitia kipindi cha mabadiliko makubwa, huku msisitizo ukihama kutoka kusafirisha malighafi ghafi kwenda kwenye uwekezaji wa viwandani. Katika moyo wa mabadiliko haya, mkoani Kilimanjaro, Kampuni ya kizawa ya Mega Copper imekuwa kinara katika kutekeleza azma ya serikali. Uongezaji thamani wa madini ya shaba si neno la kisiasa tu tena, bali ni ukweli unaoonekana kupitia mitambo na jasho la wafanyakazi wazalendo wilayani Mwanga.

Kwa muda mrefu, Tanzania imekuwa ikipoteza mapato mengi kwa kusafirisha madini yakiwa na kiwango kidogo cha ubora. Hata hivyo, Mega Copper imekuja na mbinu mbadala inayolenga kubadilisha madini ya shaba kutoka kiwango cha chini cha asilimia moja hadi kufikia asilimia 20 na 25, ikiwa ni hatua ya awali kuelekea lengo kuu la asilimia 99.

Soma Zaidi : Wito wa uongezaji thamani wa madini

Mkakati wa Mega Copper katika Uongezaji Thamani wa Madini ya Shaba

Mkurugenzi wa Kampuni ya Mega Copper ,Ally Ng’anzo, akiwa katika maeneo ya uzalishaji kijijini Kiruru, ameelezea safari ya kampuni hiyo kwa shauku kubwa. Kulingana na Ng’anzo, uamuzi wa kuwekeza katika teknolojia ya uongezaji thamani wa madini ya shaba umekuwa na tija kubwa, si tu kwa kampuni bali kwa taifa kwa ujumla.

Hapo awali, shaba iliyokuwa inatolewa migodini ilikuwa na kiwango duni ambacho kilishindwa kuhimili ushindani katika soko la dunia. Leo hii, kupitia maboresho ya kiufundi, kampuni imeweza kuzalisha makinikia ya shaba yenye ubora wa juu. “Maboresho haya yameongeza ushindani wetu katika soko la kimataifa,” anasema Ng’anzo, akibainisha kuwa nchi ya China ndiyo imekuwa soko kuu la sasa la mauzo ya madini hayo yaliyoongezwa thamani.

Malengo ya Baadaye: Kufikia Cathode ya Asilimia 99

Ndoto ya Mega Copper haishii kwenye makinikia pekee. Kampuni ina mpango kabambe wa kufunga mitambo maalum na ya kisasa zaidi ili kufanya uongezaji thamani wa madini ya shaba ufikie kiwango cha juu kabisa cha asilimia 99 (Copper Cathode). Hii itakuwa ni hatua ya kihistoria kwa kampuni ya kizalendo mkoani Kilimanjaro.

Kufikia kiwango hiki kutamaanisha mambo matatu makubwa:

1. Kuongezeka kwa thamani ya bidhaa: Shaba safi inauzwa kwa bei ya juu zaidi katika soko la LME (London Metal Exchange).
2. Kupanua wigo wa masoko: Badala ya kutegemea mteja mmoja, bidhaa ya asilimia 99 inahitajika na viwanda vingi duniani kote.
3. Malighafi kwa viwanda vya ndani: Hii itatoa fursa kwa viwanda vya Tanzania vinavyotengeneza nyaya za umeme na vifaa vya kielektroniki kupata malighafi hapa nchini badala ya kuagiza nje.

Soma zaidi : Viwanda vya jengwa nchini vya uongezaji thamani madini

Ajira na Athari za Kiuchumi kwa Jamii ya Mwanga

Uwekezaji huu katika uongezaji thamani wa madini ya shaba umeleta neema ya ajira kwa wakazi wa Wilaya ya Mwanga. Kwa sasa, Kampuni ya Mega Copper inaajiri jumla ya wafanyakazi 65. Kati yao, 20 wanafanya kazi kiwandani wakisimamia mitambo ya uongezaji thamani, huku 45 wakiwa migodini wakihakikisha upatikanaji wa malighafi.

Hii ni hatua muhimu katika kukuza uchumi wa jamii inayozunguka mgodi. Vijana wengi ambao hapo awali walikuwa wakitegemea kilimo cha msimu au biashara ndogo ndogo, sasa wana kipato cha uhakika kinachotokana na sekta ya madini. Uhamishaji wa teknolojia pia unafanyika, ambapo wafanyakazi wazawa wanajifunza mbinu za kisasa za usindikaji madini.

Mchango wa Mega Copper kwa Mapato ya Serikali

Serikali ya Tanzania, kupitia Wizara ya Madini, imekuwa ikisisitiza kuwa rasilimali za nchi lazima zinufaishe Watanzania. Mhandisi Abel Madaha, Kaimu Afisa Madini Mkazi wa Mkoa wa Kilimanjaro, amethibitisha kuwa Mega Copper ni mfano wa kuigwa. Kampuni hii, inayomilikiwa kwa asilimia 100 na Watanzania, imekuwa mchangiaji mkubwa wa mapato.

Katika kipindi cha miaka miwili pekee, kupitia tozo ya mrabaha (royalty), mgodi huo umechangia zaidi ya Shilingi milioni 500 kwa serikali. Huu ni ushahidi tosha kuwa kampuni za kizawa, zikiwezeshwa na kupewa mazingira rafiki, zina uwezo wa kutoa mchango mkubwa katika Pato la Taifa (GDP) kupitia uongezaji thamani wa madini ya shaba.

Soma kwa undani zaidi : Sababu ya uzalishaji madini ya vito vya thamani vyapaa

Fursa za Madini Mkoani Kilimanjaro: Wito kwa Wawekezaji

Mkoa wa Kilimanjaro haujulikani tu kwa Mlima Kilimanjaro na kilimo cha kahawa. Mhandisi Madaha anasisitiza kuwa mkoa huo una utajiri mkubwa wa madini ya metali na madini ya viwandani ambayo bado hayajaguswa kikamilifu. Uwepo wa Mega Copper ni mwanzo tu.

Anawahimiza wawekezaji wengine, wa ndani na nje, kuja kuwekeza mkoani humo akiahidi ushirikiano wa kutosha kutoka Ofisi ya Madini. Lengo ni kuhakikisha kuwa sekta ya madini inakuwa kwa kasi na kuchangia maendeleo ya mkoa kwa upana zaidi.

Soma zaidi : Viwanda vyazidi kumiminika vya uchakataji madini

Changamoto na Mustakabali wa Sekta ya Shaba

Licha ya mafanikio haya, safari ya uongezaji thamani wa madini ya shaba inakabiliwa na changamoto kadhaa. Gharama kubwa za nishati ya umeme, hitaji la mitambo ya gharama kubwa kutoka nje, na mabadiliko ya bei za madini duniani ni baadhi ya vikwazo. Hata hivyo, kwa dhamira ya Mega Copper na msaada wa kisera kutoka serikalini, changamoto hizi zinatazamwa kama fursa za kubuni mbinu mpya za uendeshaji.

Uwekezaji katika utafiti na uendelezaji (R&D) ni muhimu ili kuhakikisha kuwa teknolojia inayotumika inaendana na mazingira ya Tanzania na inapunguza gharama za uzalishaji bila kuathiri ubora wa mwisho wa bidhaa.

Shaba ya Kilimanjaro na Siri ya “Teknolojia ya Kijani”

Hapa ndipo hadithi ya Mega Copper inachukua mkondo mpya na wa kusisimua. Wakati dunia ikielekea kwenye matumizi ya nishati safi na magari ya umeme (EVs), hitaji la shaba limepanda kuliko wakati wowote katika historia ya binadamu. Shaba ndiyo “mishipa” ya teknolojia ya kijani.

Lakini kuna siri moja ambayo Mega Copper imeanza kuigundua katika miamba ya Kiruru, Mwanga. Inasemekana kuwa shaba inayopatikana katika ukanda huu wa Kilimanjaro ina sifa za kipekee za kifizikia zinazoifanya kuwa bora zaidi katika upitishaji wa umeme (conductivity) kuliko shaba nyingi zinazopatikana maeneo mengine duniani.

Hii ina maana gani? Uongezaji thamani wa madini ya shaba mkoani Kilimanjaro unaweza usiishie tu kwenye kuzalisha cathode. Kuna uwezekano mkubwa kuwa katika miaka michache ijayo, kampuni kubwa za teknolojia kama Tesla au Apple zikaanza kutafuta “Shaba ya Kilimanjaro” kwa jina lake (Brand Name) kwa ajili ya kutengeneza microchips na betri za magari ya kisasa.

Hivi karibuni, kumekuwa na tetesi kuwa Mega Copper inafanya majaribio ya siri ya kutumia nishati ya jua katika kiwanda chao ili kufanya mchakato mzima wa uongezaji thamani wa madini ya shaba kuwa wa “Carbon Neutral”. Ikiwa hili litafanikiwa, Kilimanjaro haitakuwa tu kilele cha Afrika, bali itakuwa kilele cha mapinduzi ya viwanda vya kijani duniani, ikitokea katika kijiji kidogo cha Kiruru. Shaba ya Tanzania si madini tu; ni dhahabu mpya ya kijani inayokwenda kuwasha taa za dunia kuanzia mteremko wa mlima mrefu zaidi barani Afrika.

Kampuni ya Mega Copper imethibitisha kuwa uwezo wa Watanzania katika kumiliki na kuendesha miradi mikubwa ya madini ni mkubwa. Kupitia uongezaji thamani wa madini ya shaba, kampuni hii imefungua mlango wa fursa ambazo zitadumu kwa vizazi vijavyo. Ni wajibu wa kila mdau kuhakikisha kuwa juhudi hizi zinaungwa mkono ili kuifanya Tanzania kuwa kitovu cha usindikaji madini barani Afrika.

Siku za mbeleni, tukiona nyaya za umeme zimeandikwa “Pure Copper from Kilimanjaro”, tujue kuwa safari hiyo ilianzia Mwanga, kwa maono ya Ally Ng’anzo na utendaji wa Mhandisi Abel Madaha. Sekta ya madini sasa si kwa ajili ya kuchimba na kuondoka, bali ni kwa ajili ya kujenga na kubaki.