MAPINDUZI YA NISHATI SAFI TANZANIA

Mapinduzi ya nishati safi Tanzania .Tanzania inapita katika kipindi cha mpito cha kihistoria kuelekea matumizi ya nishati mbadala na nafuu. Huku gharama za mafuta ya petroli na dizeli zikiendelea kuyumba katika soko la dunia, Serikali ya Awamu ya Sita imeweka nguvu kubwa katika kuimarisha sekta ya gesi asilia.

Katika ziara ya hivi karibuni, Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini imetoa mwongozo mpya unaolenga kuharakisha ujenzi wa vituo vya gesi asilia ya magari (CNG) ili kupunguza mzigo wa gharama za maisha kwa Mtanzania wa kawaida.

Soma zaidi : Mkakati wa Gesi Asilia

Kamati ya Bunge na Wito wa Uwekezaji Kwenye CNG

Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini, Subira Mgalu, ameweka wazi kuwa Serikali pekee haiwezi kubeba mzigo wa kusambaza miundombinu hii nchi nzima kwa kasi inayotakiwa. Akiwa katika Kituo Mama cha Gesi Asilia (CNG Mother Station) eneo la Mlimani, Dar es Salaam, Mhe. Mgalu alisisitiza kuwa sekta binafsi inapaswa kuchangamkia fursa hii adimu.

Ujenzi wa vituo vya gesi asilia ya magari (CNG) ni mradi wenye tija ya muda mrefu. Kwa sasa, mahitaji ya huduma hii yameongezeka maradufu kutokana na uelewa wa wananchi kuhusu unafuu wa gesi ikilinganishwa na mafuta ya petroli. Takwimu zinaonyesha kuwa mtumiaji wa CNG anaokoa hadi asilimia 40 ya gharama ambazo angezitumia kununua mafuta. Hii inamaanisha kuwa na kituo cha CNG ni kuwa na biashara yenye wateja wa uhakika kila siku.

Kwa Nini Serikali Inahimiza Ujenzi wa Vituo vya Gesi Asilia ya Magari (CNG)?

Kuna sababu kuu tatu zinazofanya mkakati huu kuwa kipaumbele cha kitaifa:

1. Gharama nafuu: Kama ilivyoelezwa, asilimia 40 ya punguzo la gharama ni kiasi kikubwa kwa dereva wa teksi, bajaji, au mmiliki wa gari binafsi.
2. Utunzaji wa Mazingira: Gesi asilia (Compressed Natural Gas) ni nishati safi inayotoa hewa chafu kwa kiwango kidogo sana ikilinganishwa na nishati ya kisukuku.
3. Upatikanaji wa Ndani: Tanzania imebarikiwa kuwa na akiba kubwa ya gesi asilia. Kutumia rasilimali hii ndani ya nchi kunapunguza utegemezi wa kuimport mafuta kutoka nje na kuimarisha thamani ya Shilingi ya Tanzania.

Soma zaidi : Mkakati wa Taifa wa Nishati Safi ya Kupikia

Hadi kufikia Februari 2026, Serikali kupitia Shirika la Maendeleo ya Petroli Tanzania (TPDC) imepiga hatua kubwa. Ripoti zinaonyesha kuwa zaidi ya vyombo vya usafiri 15,000 nchini tayari vimebadilishwa mfumo na sasa vinatumia gesi asilia. Hata hivyo, idadi hii inazidi kukua kila uchao, jambo linalosababisha msongamano katika vituo vichache vilivyopo.

Naibu Waziri wa Nishati,Salome Makamba, amebainisha kuwa Serikali imejipanga kikamilifu. Kwa mfano, uzinduzi wa kituo cha CNG cha Puma kule Salasala, ambacho ni kikubwa kuliko vyote barani Afrika, ni kielelezo cha azma ya Serikali. Lakini mahitaji ya mikoa kama Morogoro, Dodoma, Arusha, na Tanga yanahitaji kasi zaidi ya ujenzi wa vituo vya gesi asilia ya magari (CNG).

Hali ya Sasa: Mafanikio ya TPDC na Wizara ya Nishati

Mpango wa Usambazaji Mikoani (Virtual Pipeline)

Moja ya changamoto kubwa imekuwa ni jinsi ya kufikisha gesi mikoani ambako hakuna mabomba ya gesi. Serikali imetatua hili kwa kuagiza magari makubwa matano (Skid-mounted trucks) katika mwaka huu wa fedha. Magari haya yatafanya kazi ya kusafirisha gesi iliyoshindiliwa kutoka Dar es Salaam kwenda mikoa ya Dodoma na mikoa mingine ya kaskazini. Huu ni mwaliko mwingine kwa wafanyabiashara wa mikoani kuanza kuandaa miundombinu ya kupokea nishati hii.

Soma zaidi : REA kuendeleza mkakati wa kitaifa wa nishati safi

Magari ya Serikali na Mabasi ya Mwendo Kasi (BRT)

Katika hatua ya kuonyesha mfano, Kamati ya Bunge imetoa wito kwa Serikali kuhakikisha magari yake yote yanafungwa mfumo wa CNG. Hatua hii itapunguza matumizi ya fedha za umma kwenye mafuta na kuelekeza fedha hizo kwenye miradi mingine ya maendeleo.

Tayari matunda yameanza kuonekana kupitia mradi wa Mabasi ya Mwendo Kasi (DART) jijini Dar es Salaam. Mabasi mapya yaliyoingizwa hivi karibuni yanatumia mfumo wa CNG kwa asilimia 100. Hii imesaidia abiria kupata huduma ya uhakika na yenye gharama nafuu, huku kukiwa na kelele kidogo za injini na hewa safi zaidi vituoni.

Mwongozo kwa Wawekezaji: Jinsi ya Kuingia Kwenye Biashara ya CNG

Kwa mwekezaji anayetaka kuingia kwenye sekta ya ujenzi wa vituo vya gesi asilia ya magari (CNG), kuna mambo kadhaa ya kuzingatia:

• Ushirikiano na TPDC: Ni muhimu kupata mwongozo wa kitaalamu na vibali kutoka kwa mamlaka husika ili kuhakikisha usalama wa miundombinu.
• Uchaguzi wa Maeneo: Maeneo ya kimkakati kama barabara kuu (Highways) zinazoelekea mikoani ni fursa nzuri kwa ajili ya vituo vya “Offline” (vinavyojazwa na malori).
• Huduma Mchanganyiko: Vituo vingi vya kisasa vinajumuisha huduma ya kubadilisha mifumo ya magari (Conversion Centers) pamoja na pampu za kujazia gesi.

Kituo cha Mlimani, kwa mfano, kina uwezo wa kuhudumia magari 1,200 kwa siku. Hii inaonyesha ukubwa wa soko ambalo bado halijatumiwa kikamilifu. Mahitaji ya gesi asilia hayakuishia kwenye magari tu; kuna fursa ya kusambaza gesi hiyo majumbani kwa ajili ya kupikia na kwenye viwanda vikubwa.

Soma kwa zaidi : Elimu ya nishati ya kupikia

Changamoto na Ufumbuzi katika Sekta ya CNG

Licha ya mafanikio hayo, bado kuna changamoto ya uchache wa mafundi waliosajiliwa kwa ajili ya ufungaji wa mifumo ya gesi (conversion kits). Serikali inahimiza vyuo vya ufundi kama VETA kuongeza mitaala ya nishati ya gesi ili kuzalisha wataalamu watakaosaidia kasi ya ujenzi wa vituo vya gesi asilia ya magari (CNG) na matengenezo ya magari hayo.

Vilevile, upatikanaji wa vifaa vya kubadilishia mfumo (Kits) bado unategemea uagizaji kutoka nje. Hii ni fursa nyingine kwa viwanda vya ndani kuanza kutengeneza au kuunganisha vifaa hivi hapa nchini.

Je, CNG Ni Mwanzo wa Mwisho wa Vituo vya Petroli?

Hapa ndipo palipo na mshangao. Wakati wengi wakifikiria kuwa ujenzi wa vituo vya gesi asilia ya magari (CNG) utaua biashara ya petroli, ukweli ni kinyume chake. Tunashuhudia mabadiliko ya mfumo wa biashara ambapo vituo vya mafuta vya kijadi vinageuka kuwa “Nishati Hubs.”

Twist ya kusisimua ni hii: Katika miaka mitano ijayo, gari lako halitakuwa linategemea nishati moja tu. Teknolojia mpya inayojaribiwa nchini inaruhusu magari kutumia mfumo wa “Tri-fuel” – yaani gari linaweza kutumia Petroli, CNG, na Umeme (Hybrid) kwa wakati mmoja. Hii ina maana kuwa uwekezaji katika vituo vya CNG siyo tu unashindana na mafuta, bali unajiandaa kuwa sehemu ya gridi ya taifa ya nishati ambapo unaweza hata kuchaji gari lako la umeme kwa kutumia nishati inayozalishwa na gesi asilia hapo hapo kituoni.

Tanzania haijengi tu vituo; inajenga mfumo wa maisha ambapo “Foleni ya Mafuta” itabaki kuwa simulizi ya kale kwa wajukuu wetu.