MAGEUZI YA GOLDBOD GHANA YATOA FUNZO KWA TANZANIA

Mageuzi ya Goldbod ghana yatoa funzo kwa Tanzania.Sekta ya madini barani Afrika inapitia kipindi cha mabadiliko makubwa ambapo mataifa yanazidi kutafuta namna ya kunufaika zaidi na rasilimali zao. Katika hatua ya kimkakati, Tume ya Madini ya Tanzania imefanya ziara ya kikazi nchini Ghana kutembelea Bodi ya Dhahabu ya Ghana (GoldBod).

Ziara hii ni kielelezo tosha kuwa GoldBod Yabadili Sekta ya Dhahabu Ghana, Tanzania Yapata Mafunzo Muhimu ya Mageuzi katika Sekta ya Madini Afrika, ikilenga kuleta mapinduzi ya kiuchumi kupitia madini ya thamani.

Jiji la Accra limekuwa kitovu cha mafunzo hayo ambapo viongozi na wataalamu wa madini kutoka Tanzania wamejifunza mbinu za kisasa za usimamizi wa rasilimali. Ghana, ikiwa ni mzalishaji namba moja wa dhahabu barani Afrika, imefanikiwa kuunda taasisi imara (GoldBod) ambayo imekuwa mhimili wa biashara ya dhahabu, jambo ambalo Tanzania inalichukulia kama kielelezo cha mafanikio.

Siri ya Mafanikio: GoldBod Yabadili Sekta ya Dhahabu Ghana, Tanzania Yapata Mafunzo Muhimu ya Mageuzi katika Sekta ya Madini Afrika

Moja ya mafunzo makubwa yaliyopatikana ni uwezo wa GoldBod kuwajumuisha wachimbaji wadogo (ASM) katika mfumo rasmi wa kibiashara. Kwa miongo kadhaa, wachimbaji wadogo nchini Ghana walikuwa wakifanya kazi nje ya mfumo, jambo lililosababisha utoroshaji mkubwa wa madini na upotevu wa mapato ya serikali.

Hata hivyo, kupitia mifumo ya GoldBod, kila gramu ya dhahabu inayochimbwa sasa inapata njia rasmi ya kufika sokoni. Hii imepunguza kwa kiasi kikubwa vitendo vya udanganyifu. Tanzania, ambayo pia ina idadi kubwa ya wachimbaji wadogo katika mikoa kama Geita, Chunya, na Mara, inaona fursa hii kama mwarobaini wa changamoto za utoroshaji madini mipakani.

Jukumu la GoldBod katika Kuimarisha Akiba ya Fedha za Kigeni

Katika mahojiano wakati wa ziara hiyo, Naibu Mkurugenzi Mtendaji wa GoldBod, Profesa Richard Nunekpeku, ameeleza kwa kina jinsi taasisi hiyo ilivyosaidia Benki ya Ghana (Bank of Ghana) kuongeza akiba yake ya dhahabu. “Kuanzishwa kwa GoldBod kumewezesha dhahabu yote inayozalishwa kukusanywa na kufanyiwa biashara kwa njia halali,” amesisitiza Profesa Nunekpeku.

Hii ina maana kwamba serikali haitegemei tu kodi, bali inakuwa mshiriki wa moja kwa moja katika soko. Kwa Tanzania, somo hili ni muhimu sana wakati huu ambapo Benki Kuu ya Tanzania (BoT) imeanza mpango wa kununua dhahabu kutoka kwa wachimbaji wa ndani ili kuimarisha thamani ya Shilingi ya Tanzania dhidi ya sarafu za kigeni kama Dola ya Marekani.

Uongezaji Thamani: Kutoka Dhahabu Ghafi hadi Usonara

Ziara hiyo haikuishia kwenye usimamizi wa mauzo pekee. Ujumbe wa Tanzania ulitembelea Kitengo cha ‘Gold Jewelry’ kilicho chini ya GoldBod. Hapa ndipo dhahabu inapobadilishwa kuwa bidhaa za thamani kama cheni, pete, na vito vingine. Kitengo hiki kinahusika na:

1. Utengenezaji: Kutumia teknolojia ya kisasa kuunda vito.
2. Uthibitishaji na Uwekaji Alama (Hallmarking): Kuhakikisha ubora wa dhahabu unatambulika kimataifa.
3. Usafirishaji: Kuratibu soko la nje la bidhaa zilizokamilika.

Hali hii inaonyesha kuwa GoldBod Yabadili Sekta ya Dhahabu Ghana, Tanzania Yapata Mafunzo Muhimu ya Mageuzi katika Sekta ya Madini Afrika si kwa njia ya makaratasi tu, bali kwa vitendo vinavyoonekana katika mnyororo mzima wa thamani. Tanzania imekuwa ikihamasisha ujenzi wa viwanda vya kusafisha dhahabu (refineries), na uzoefu wa Ghana unatoa ramani ya jinsi ya kuunganisha viwanda hivyo na soko la usonara (jewelry).

Ushirikiano wa Kikanda na Mustakabali wa Afrika

Afrika imekuwa ikitajwa kama bara tajiri lenye watu maskini, lakini mabadiliko ya kitaasisi kama yale ya GoldBod yanaanza kufuta taswira hiyo. Ushirikiano kati ya Tume ya Madini ya Tanzania na GoldBod ya Ghana ni hatua kubwa kuelekea umoja wa kiuchumi barani Afrika (AfCFTA).

Kupitia uzoefu wa GoldBod—bodi pekee yenye mamlaka ya kununua, kuuza, kupima, kuhakiki, kutoa thamani na kusafirisha dhahabu—Tanzania sasa ina vifaa vya kiakili vya kuimarisha mifumo yake. Mfano wa Ghana unaonesha kuwa usimamizi thabiti na wa kitaasisi unaweza kuleta manufaa ya moja kwa moja kwa mwananchi wa kawaida kupitia huduma za kijamii zinazotokana na mapato ya madini.

Changamoto na Masomo kwa Tanzania

Licha ya mafanikio hayo, safari ya mabadiliko ina changamoto zake. Profesa Nunekpeku amebainisha kuwa mchakato wa kuwashawishi wachimbaji wadogo kuingia kwenye mfumo rasmi unahitaji uvumilivu na motisha (incentives).

Tanzania inapaswa kujifunza kuwa si kila mara sheria kali zinasaidia; wakati mwingine, kuweka mazingira rafiki ya kibiashara ndiko kunakomvutia mchimbaji kuuza dhahabu yake serikalini badala ya soko la magendo.

Je, Tanzania Itakuwa “GoldBod” Mpya ya Mashariki mwa Afrika?

Hapa ndipo palipo na mshangao mkubwa. Wakati dunia ikiamini kuwa Ghana ndiyo mwalimu pekee, ukweli ni kwamba ziara hii imezua mjadala mzito ndani ya korido za Tume ya Madini. Kwa sasa, kuna mpango wa siri lakini kabambe ambao unatajwa kuwa “The Tanzania Gold Strategy”.

Tanzania haitaki tu kuiga mfumo wa GoldBod, bali inataka kuuboresha kwa kuunganisha teknolojia ya Blockchain katika kufuatilia kila punje ya dhahabu kuanzia shimoni hadi kwa mnunuzi wa mwisho duniani.

Ikiwa Tanzania itafanikiwa kuunganisha mafunzo haya na teknolojia hiyo, huenda ndani ya miaka mitano ijayo, viongozi wa Ghana wakawa ndio wanaokuja Tanzania kujifunza jinsi “GoldBod ya Kitanzania” ilivyoweza kuondoa kabisa utoroshaji wa madini kwa asilimia 100 kwa kutumia akili mnemba (AI).

Hivyo, kauli inayosema GoldBod Yabadili Sekta ya Dhahabu Ghana, Tanzania Yapata Mafunzo Muhimu ya Mageuzi katika Sekta ya Madini Afrika inaweza kuwa mwanzo tu wa safari. Huenda hivi karibuni tukashuhudia “Tanzania Gold Board” ikizinduliwa ikiwa na nguvu kubwa zaidi, ikisimamia si dhahabu tu, bali hata Almasi na Tanzanite kwa mfumo ule ule wa GoldBod, jambo ambalo litaifanya Tanzania kuwa “Superpower” wa madini duniani kote.

Mageuzi haya si tu kwa ajili ya serikali, bali ni kwa ajili ya kijana wa Kitanzania anayechimba kule Geita, ili jasho lake litokeze thamani ya kweli na kulinufaisha taifa. Afrika inaamka, na safari hii inaanzia Accra kuelekea Dodoma.