HATUA KALI KWA MAAFISA MADINI WANAOSABABISHA MIGOGORO

Hatua kali kwa maafisa madini wanaosababisha migogoro. Katika hali inayolenga kuleta nidhamu na uwajibikaji ndani ya sekta ya madini nchini Tanzania, Waziri wa Madini, Anthony Mavunde, ametoa onyo kali kwa Maafisa Madini Wakazi wa Mikoa (RMOs).

Akizungumza jijini Dodoma leo, Januari 22, 2026, Waziri Mavunde ameweka wazi kuwa Serikali ya Awamu ya Sita haitavumilia mtumishi yeyote ambaye ofisi yake itakuwa chanzo cha migogoro ya uchimbaji.

Waziri amesisitiza kuwa sekta ya madini ni uti wa mgongo wa uchumi wa taifa, na hivyo inahitaji maafisa waadilifu wanaozingatia Sheria na Kanuni za Madini. Migogoro mingi imekuwa ikichochewa na utoaji wa leseni kinyume na taratibu, jambo ambalo Waziri ameahidi kulipatia ufumbuzi wa kudumu kwa kuwaondoa madarakani wale wote watakaobainika kuhusika.

Maagizo Kuhusu Orodha ya Leseni Kubwa za Utafiti wa Madini Zisizofanyiwa Kazi

Moja ya maeneo muhimu yaliyoguswa katika kikao hicho cha Menejimenti ya Tume ya Madini ni suala la maeneo ya madini bila kuyaendeleza. Waziri Mavunde ametoa agizo la siku saba kwa Maafisa Madini Wakazi wa Mikoa kuwasilisha orodha ya leseni kubwa za utafiti wa madini zisizofanyiwa kazi.

Hatua hii inakuja baada ya kubainika kuwa kuna kampuni na watu binafsi wanaomiliki maeneo makubwa kwa miaka mingi bila kufanya utafiti wowote wa maana, huku wakizuia wachimbaji wadogo na wawekezaji wengine wenye nia ya dhati kupata maeneo hayo.

“Mimi kwa kushirikiana na Naibu Waziri tutahakikisha tunafuatilia kila leseni. Zile zitakazobainika kuwemo kwenye orodha ya leseni kubwa za utafiti wa madini zisizofanyiwa kazi zitafutwa mara moja na maeneo hayo yatatengwa rasmi kwa ajili ya wachimbaji wadogo wa Kitanzania,” amesema Mavunde.

Umuhimu wa Kufuta Leseni Zisizoendelezwa

Sekta ya madini nchini Tanzania imekua kwa kasi, ikichangia takriban trilioni 1.071 katika maduhuli ya Serikali kwa mwaka wa fedha 2024/2025. Hata hivyo, ukuaji huu unaweza kukwama ikiwa maeneo yenye tija yataendelea kushikiliwa na watu wasio na uwezo au dhamira ya kufanya kazi.

Kwa kuandaa orodha ya leseni kubwa za utafiti wa madini zisizofanyiwa kazi, Wizara inalenga:

1. Kuongeza Mapato ya Serikali: Maeneo yanapofanyiwa kazi, kodi na mrahaba hulipwa.
2. Kutoa Ajira: Wachimbaji wadogo wanapopewa maeneo hayo, maelfu ya ajira zinatengenezwa.
3. Kudhibiti Urasimu: Kupunguza mianya ya watu kujiuzia leseni kinyume cha sheria (Speculation).

Mapinduzi ya Kidijitali: Mfumo wa e-Leseni na Ufanisi wa Tume

Ili kupunguza malalamiko na migogoro, Waziri Mavunde amemtaka Katibu Mtendaji wa Tume ya Madini, Mhandisi Ramadhani Lwamo, kuhakikisha kuwa mfumo wa e-leseni unaanza kufanya kazi kikamilifu kabla ya Juni 30, 2026. Mfumo huu utamwezesha mchimba madini au mwekezaji kuomba na kupata huduma bila kulazima kufika ofisini, jambo ambalo litaondoa vishawishi vya rushwa na urasimu.

Mavunde ameeleza kuwa uwazi katika utoaji wa leseni ndiyo njia pekee ya kuhakikisha kuwa hakuna anayehujumiwa. Hii inaenda sambamba na kuhamasisha makundi maalum kama wanawake na vijana kushiriki kikamilifu katika sekta hii kupitia mradi wa Mining for a Brighter Tomorrow (MBT). Maafisa madini wamepewa hadi Februari 28, 2026, kuwasilisha taarifa za maeneo yaliyotengwa kwa ajili ya vijana na wanawake.

Mafanikio ya Makusanyo: Kutoka Bilioni 161 hadi Trilioni 1.071

Katika hotuba yake, Waziri hakuishia kutoa maagizo tu, bali amemwaga sifa kwa Tume ya Madini kwa kazi nzuri ya kukusanya maduhuli. Maendeleo yamekuwa makubwa ambapo makusanyo yamepanda kutoka shilingi bilioni 161 (2015/2016) hadi kufikia rekodi ya shilingi trilioni 1.071 (2024/2025).

Kwa mwaka wa fedha wa sasa (2025/2026), lengo ni kukusanya shilingi trilioni 1.2. Mpaka kufikia leo Januari 22, 2026, tayari shilingi bilioni 719 zimekusanywa, sawa na asilimia 59.9 ya lengo. Waziri ana amini kuwa kwa kufuta leseni zilizopo kwenye orodha ya leseni kubwa za utafiti wa madini zisizofanyiwa kazi, kasi ya makusanyo itaongezeka zaidi kwani maeneo mapya yataingia kwenye uzalishaji.

Ushirikiano wa Viongozi na Wadau wa Madini

Kikao hicho kiliwashirikisha viongozi waandamizi akiwemo Naibu Waziri, Dkt. Steven Kiruswa, ambaye amesisitiza kuwa Wizara itasimamia maelekezo ya Waziri kwa ukaribu.

Naye Mwenyekiti wa Tume ya Madini, Dkt. Janet Lekashingo, na Kamishna Mhandisi Theonestina Mwasha, wameahidi kuwa Tume itajipanga kuhakikisha kuwa kila leseni inafanyiwa kazi kulingana na mpango-kazi (Program of Work) uliowasilishwa wakati wa maombi.

Naibu Katibu Mkuu, Msafiri Mbibo, ameeleza kuwa Serikali inaendelea kuboresha vitendea kazi kwa Maafisa Madini ili waweze kufika maeneo ya migodi kwa urahisi na kufanya ukaguzi wa mara kwa mara, jambo ambalo litasaidia kubaini mapema leseni ambazo hazifanyiwi kazi.

Je, Ni Nani Yumo Kwenye Orodha Hii?

Huku Maafisa Madini Wakazi wakikimbizana na muda kukamilisha orodha ya leseni kubwa za utafiti wa madini zisizofanyiwa kazi, hofu imetanda kwa baadhi ya kampuni kubwa za nje na ndani ambazo zimekuwa zikishikilia maeneo kimkakati bila kuwekeza.

Hii ina maana kuwa, orodha hii si mwisho wa uwekezaji, bali ni mwanzo wa “Mapinduzi ya Kiuchumi ya Madini” (Mining Economic Revolution) ambapo hakuna eneo litakalobaki pori huku Watanzania wakiwa na njaa.

Maajabu ni kwamba, baadhi ya maeneo yaliyokuwa yakidhaniwa kuwa hayana madini makubwa, yamegundulika kuwa na madini ya kimkakati (Critical Minerals) kama vile Lithium na Graphite, ambayo sasa yatatolewa kwa wawekezaji wenye uwezo wa kujenga viwanda vya uchenjuaji nchini Tanzania badala ya kusafirisha madini ghafi.