FEDHA ZA MIRADI ZITUMIKE KAMA ILIVYOKUSUDIWA

Fedha za miradi zitumike kama ilivyokusudiwa . Siku ya Jumanne, Februari 17, 2026, imeweka historia mpya katika Wilaya ya Lushoto, mkoani Tanga ambapo Waziri Mkuu, Dkt. Mwigulu Nchemba, amezindua rasmi mitambo ya kisasa ya kuzalisha hewa tiba ya oksijeni katika Hospitali ya Wilaya ya Lushoto. Tukio hili si tu la kisherehe, bali ni kielelezo cha jinsi ambavyo Serikali inavyowekeza mamilioni ya fedha ili kusogeza huduma muhimu karibu na wananchi.

Hata hivyo, katikati ya shangwe hizo, ujumbe mzito uliotawala ni hitaji la lazima la usimamizi wa fedha za umma. Dkt. Mwigulu ameweka wazi kuwa Serikali haiko tayari kuona fedha zinazotolewa kwa ajili ya miradi ya maendeleo zikipotea au kutumika kinyume na malengo yaliyokusudiwa.

Soma zaidi : Fedha za miradi

Kwanini Usimamizi wa Fedha za Umma ni Kipaumbele cha Serikali?

Katika hotuba yake kwa wananchi wa Lushoto, Waziri Mkuu amesisitiza kuwa kila shilingi inayotoka hazina ina jasho la mtanzania ndani yake. Hivyo, usimamizi wa fedha za umma unapaswa kuwa kipaumbele cha kwanza kwa kila mtendaji wa Serikali mwenye dhamana.

Dkt. Mwigulu ameeleza kuwa Serikali haiwezi kuvumilia kuona watendaji wakishindwa kufuatilia matumizi ya fedha, hali inayopelekea miradi kutekelezwa chini ya kiwango. “Tunataka kuona kila fedha inayotolewa kwa ajili ya miradi ya maendeleo inatumika kama ilivyokusudiwa,” amesema Waziri Mkuu kwa msisitizo.

Changamoto Zinazokwamisha Miradi ya Maendeleo

Waziri Mkuu hakusita kuainisha mapungufu aliyoyaona katika baadhi ya miradi wilayani humo. Ametaja mambo kadhaa yanayoashiria kulegalega kwa usimamizi wa fedha za umma:

1. Kukosekana kwa Ubora wa Majengo: Baadhi ya majengo ya shule za msingi hayakidhi viwango vilivyowekwa na Serikali licha ya fedha kutolewa kikamilifu.
2. Upotevu wa Nyaraka za Malipo: Kukosekana kwa risiti za malipo na vyeti vya ubora wa vifaa vya ujenzi kama mabati, matofali, na saruji.
3. Ukwekwaji wa Kodi: Kutofanyika kwa kodi ya zuio (withholding tax), jambo linaloikosesha Serikali mapato muhimu.

Soma kwa undani zaidi : Bajeti ya mwaka 2025/ 26

Mapinduzi ya Huduma ya Afya Lushoto: Mradi wa Oksijeni

Mradi wa uzalishaji wa hewa tiba ya oksijeni uliogharimu kiasi cha shilingi milioni 526.8 ni mfano wa mafanikio pale ambapo kuna uwekezaji makini. Mradi huu una uwezo mkubwa wa kuzalisha mitungi 120 ya kilo 50 kwa siku moja.

Kabla ya mradi huu, Halmashauri ya Lushoto ilikuwa ikilazimika kusafirisha mitungi ya oksijeni hadi jijini Tanga, umbali wa Kilomita 175, kwa ajili ya kuijaza. Hii ilikuwa inasababisha gharama kubwa za usafiri na hatari ya kukosekana kwa hewa hiyo wakati wa dharura. Hadi sasa, mtambo huo umeshafanya kazi kubwa kwa kuzalisha:

• Mitungi 1,440 ya kilo 50.
• Mitungi 200 ya kilo 15.

Huu ni ushahidi kuwa usimamizi wa fedha za umma unapofanyika kwa uadilifu, matokeo yake yanaonekana moja kwa moja kwenye maisha ya mwananchi wa kawaida.

Soma zaidi : Ukamilishaji wa Miradi

Onyo kwa Watumishi wa Umma: “Acheni Kuzoea Matatizo”

Dkt. Mwigulu Nchemba ametumia fursa hiyo kutoa onyo kali kwa watumishi wa umma ambao wamejenga utamaduni wa “kuzoea” kero za wananchi. Amebainisha kuwa kuna tabia ya baadhi ya watendaji kupokea malalamiko ya wananchi kama salamu za kawaida na kisha kuyalimbikiza bila kuyatafutia ufumbuzi.

“Tunataka watu wasilale ofisini. Ninyi ni watumishi wa Serikali, fedha zikiletwa zikafanye kazi iliyokusudiwa,”ameonya Dkt. Mwigulu.

Ujumbe huu unalenga kuhakikisha kuwa nidhamu ya kazi inarejea na kwamba kila mtumishi anawajibika katika eneo lake ili kuimarisha usimamizi wa fedha za umma na utoaji wa huduma.

Takwimu za Mradi wa Oksijeni Lushoto

Umuhimu wa Ukaguzi na Ufuatiliaji (Monitoring & Evaluation)

Ili kufikia malengo ya Dira ya Taifa, usimamizi wa fedha za umma hauwezi kutegemea maneno pekee. Inahitajika mifumo thabiti ya ukaguzi. Waziri Mkuu amewaagiza wakuu wa idara na wakurugenzi wa halmashauri kuhakikisha wanatembelea miradi na kukagua ubora wa vifaa vinavyonunuliwa.

Kama kiongozi, huwezi kukaa ofisini na kusubiri ripoti za karatasi wakati majengo ya shule yanajengwa kwa saruji isiyo na kiwango. Ni lazima kuwepo na ufuatiliaji wa karibu wa kila hatua ya manunuzi na ujenzi.

Soma zaidi : Umuhimu wa usimamizi wa miradi

Siri ya Usimamizi wa Fedha za Umma Inayoweza Kukushangaza

Wakati sote tukijua kuwa usimamizi wa fedha za umma ni jukumu la serikali,jambo ambalo sio la kweli kwani Wewe mwananchi ndiye msimamizi mkuu. Fikiria hili; Serikali imetoa mamilioni ya fedha kujenga mtambo wa oksijeni au shule katika kijiji chako. Lakini, ikiwa wewe kama mwananchi utakaa kimya unapoona matofali ya shule yanayovunjika kwa mkono mmoja, au unapoona gari la serikali likibeba mchanga kwenda kwenye nyumba ya mtu binafsi, unakuwa umefeli katika jukumu lako la ulinzi.

Ukweli ni kwamba usimamizi wa fedha za umma si suala la Dkt. Mwigulu pekee au mawaziri walioko ofisini. Ni mfumo wa ushirikiano ambapo mwananchi ndiye “macho” na Serikali ndiyo “mkono” wa kutoa adhabu. Bila mwananchi kutoa taarifa za ubadhirifu, hata teknolojia gani iwekwe, bado mianya itakuwepo.

Hivyo basi, usimamizi bora unaanza na raia anayekataa kuona rasilimali zake zikichezewa.

Lushoto imepata oksijeni, lakini ili hewa hiyo iendelee kutoka, ni lazima fedha za matengenezo na uendeshaji zilindwe kwa wivu mkubwa na kila mkazi wa wilaya hiyo.