DAR YAONGEZA NGUVU KATIKA BIASHARA YA MAFUTA

DAR yaongeza nguvu katika biashara ya mafuta. Katika ulimwengu wa leo, nishati ni damu ya uchumi. Bila nishati ya uhakika, viwanda vinasimama, usafirishaji unadorora, na gharama za maisha zinapaa. Hali hii ndiyo inayofanya suala la upatikanaji wa mafuta Tanzania na Malawi kuwa mada muhimu sana kwa maendeleo ya nchi hizi mbili wanachama wa SADC. Tanzania, kupitia lango lake kuu la Bandari ya Dar es Salaam, imeendelea kuthibitisha kuwa mshirika wa kimkakati kwa nchi zisizo na bahari (landlocked), hususan Malawi.

Hivi karibuni, ushirikiano huu umeingia katika hatua mpya kufuatia ziara ya viongozi waandamizi kutoka Malawi nchini Tanzania. Lengo kuu likiwa ni kuhakikisha kuwa mnyororo wa thamani wa nishati haukatiki, na wananchi wa pande zote mbili wanufaika na miundombinu iliyoboreshwa.

Soma zaidi : Zaburi za uingizaji mafuta zafunguliwa

Umuhimu wa Bandari ya Dar es Salaam kwa Uchumi wa Malawi

Bandari ya Dar es Salaam si tu kitovu cha biashara kwa Watanzania, bali ni kiungo muhimu cha maisha kwa nchi ya Malawi. Kwa miaka mingi, nchi hiyo imekuwa ikitegemea bandari hii kupokea bidhaa muhimu, ikiwemo petroli, dizeli, na mafuta ya ndege. Hatua hii inachochea shughuli za kiuchumi na kuboresha maisha ya wananchi kwa kupunguza gharama za usafirishaji ambazo mara nyingi huathiri bei ya mwisho ya bidhaa.

Waziri wa Nishati na Madini wa Malawi,Dkt. Jean Mathanga, wakati wa ziara yake ya kikazi nchini, amekiri kuwa bila ushirikiano huu, hali ya nishati nchini Malawi ingekuwa na changamoto kubwa. Ametembelea kituo cha Kurasini Oil Jet (KOJ-1), ambacho ni kituo cha kimkakati kwa upokeaji wa mafuta kutoka kwenye meli kubwa zinazotia nanga katika bandari ya Dar es Salaam.

Soma zaidi : TPA yafungua matanki ya mafuta

Miundombinu ya KOJ-1 na Upatikanaji wa Mafuta Tanzania na Malawi

Katika kituo cha KOJ-1, teknolojia ya kisasa inatumika kuhakikisha mafuta yanashushwa kwa usalama na haraka. Hii ni sehemu ya mkakati wa Serikali ya Tanzania, chini ya Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, kuhakikisha kuwa Bandari ya Dar es Salaam inakuwa na ufanisi wa hali ya juu.

Ufanisi huu una athari ya moja kwa moja kwenye upatikanaji wa mafuta Tanzania na Malawi kwani unajibu maswali ya:

1. Muda: Kupunguza muda wa meli kusubiri bandarini (demurrage costs).
2. Gharama: Kushusha gharama za uendeshaji zinazoweza kupandisha bei ya mafuta kwa mlaji.
3. Uhakika: Kuhakikisha akiba ya mafuta (strategic reserves) inakuwepo wakati wote.

Soma kwa undani zaidi : Serikali kuimarisha miundombinu ya waingizaji wa mafuta

Mfumo wa Uagizaji Mafuta kwa Pamoja (BPS) na Manufaa Yake

Mhandisi Bruno Tarimo, Mkurugenzi wa Uendeshaji wa Petroli kutoka Wakala wa Uagizaji Mafuta kwa Pamoja (PBPA), amebainisha kuwa mfumo wa Bulk Procurement System (BPS) umekuwa mhimili mkubwa. Mfumo huu unaruhusu nchi kuagiza mafuta mengi kwa mkupuo mmoja, jambo linalotoa nguvu ya majadiliano ya bei (bargaining power) dhidi ya wauzaji wa kimataifa.

Sehemu kubwa ya mafuta yanayoenda Malawi yanapita kwenye mfumo huu wa Tanzania. Hii ina maana kuwa usalama wa nishati wa Malawi umefungamanishwa na ufanisi wa mfumo wa Tanzania. Ingawa Malawi wakati mwingine huagiza moja kwa moja kutoka kwa wazabuni wao, bado wanategemea miundombinu ya kuhifadhia na kusafirisha (storage and transit infrastructure) iliyopo Tanzania.

Changamoto na Masuluhisho katika Usambazaji Mafuta

Licha ya mafanikio haya, bado kuna changamoto ambazo serikali zote mbili zinafanyia kazi. Barabara zinazounganisha Dar es Salaam na Mbeya hadi mpaka wa Kasumulu (Songwe) zimeendelea kuboreshwa ili kuruhusu malori ya mafuta kupita bila vikwazo. Pia, kuna mazungumzo ya muda mrefu kuhusu ujenzi wa mabomba ya mafuta yatakayounganisha nchi hizi, jambo ambalo lingekuwa mapinduzi makubwa katika upatikanaji wa mafuta Tanzania na Malawi.

Soma zaidi : Serikali yasisitiza ongezeko la wawekezaji

Diplomasia ya Kiuchumi: Tanzania Kama Lango la Afrika Mashariki na Kati

Uhusiano wa Tanzania na Malawi katika sekta ya nishati ni mfano tosha wa diplomasia ya kiuchumi. Tanzania haioni bandari yake kama chombo cha kutengeneza faida pekee, bali kama chombo cha kuimarisha ujirani mwema na ushirikiano wa kikanda.

Dkt. Jean Mathanga amesisitiza kuwa ziara yake imesaidia Malawi kuelewa namna mafuta yanavyopokelewa na kusimamiwa kitaalamu. Uelewa huu ni muhimu kwa ajili ya mipango ya ndani ya Malawi kuhusu ununuzi na usambazaji, ili kuzuia uhaba wa mafuta unaoweza kutokea kutokana na kutokuelewana kwa ratiba za usafirishaji.

Jedwali: Ulinganifu wa Miundombinu ya Mafuta

Faida za Kijamii Kutokana na Ushirikiano wa Nishati

Tunapozungumzia upatikanaji wa mafuta Tanzania na Malawi, hatuzungumzii tu takwimu za kiuchumi, bali tunazungumzia maisha ya watu.

• Ajira: Maelfu ya madereva wa malori, mafundi, na wafanyakazi wa bandarini wanapata riziki kupitia biashara hii ya mafuta.
• Huduma za Jamii: Mapato yanayotokana na kodi za mafuta yanasaidia serikali zote mbili kujenga mashule na hospitali.
• Uimarishaji wa Biashara Ndogondogo: Katika njia kuu za usafirishaji, mama ntilie na watoa huduma wengine wananufaika na mzunguko wa fedha kutoka kwa wasafirishaji wa mafuta.

Hatua za Baadaye katika Kuimarisha Sekta ya Mafuta

Serikali ya Tanzania imepanga kuendelea kuwekeza kwenye upanuzi wa bandari na kuongeza vituo vya kupokelea mafuta (Oil Jetties). Hii itahakikisha kuwa hata mahitaji ya Malawi yakiongezeka kutokana na ukuaji wa viwanda vyao, Tanzania itakuwa na uwezo wa kuyahimili.

Kwa upande wa Malawi, ziara ya Dkt. Mathanga ni mwanzo wa kuratibu vizuri zaidi idara zao za nishati na zile za Tanzania. Hii ni pamoja na kubadilishana taarifa za kidijitali kuhusu mizigo inayowasili ili kurahisisha utoaji wa mizigo bandarini (clearing and forwarding).

Je, Mafuta Yanatoka Ardhini au ni “Nguvu ya Undugu”?

Watu wengi wanadhani kuwa kinachoisaidia Malawi ni mafuta yenyewe yanayoshushwa Dar es Salaam. Lakini ukweli ni kwamba, upatikanaji wa mafuta Tanzania na Malawi hautegemei tu bomba au matanki; unategemea “Mafuta ya Diplomasia.”

Katika soko la dunia, mafuta ni bidhaa inayoweza kusababisha vita. Lakini kwa Tanzania na Malawi, mafuta yamekuwa kiungo cha amani. Kadiri Tanzania inavyozidi kuimarisha usalama wake wa nishati, ndivyo Malawi inavyozidi kuwa “salama zaidi” kiuchumi kuliko hata baadhi ya nchi zenye mafuta ardhini lakini hazina bandari rafiki.

Katika siku zijazo, huenda tusishangae kuona Malawi ikiwekeza moja kwa moja katika kujenga matanki yake makubwa ndani ya ardhi ya Tanzania (kama eneo huru la kiuchumi), na kuifanya mipaka ya nchi hizi mbili kufutika kabisa inapokuja kwenye suala la nishati. Huu siyo tu upatikanaji wa mafuta; ni ujenzi wa himaya ya nishati ya Kusini mwa Afrika.