BILIONI 50 KUIMARISHA UMEME KANDA YA ZIWA

Bilioni 50 kuimarisha umeme kanda ya ziwa.

Sekta ya nishati nchini Tanzania inaendelea kushuhudia mabadiliko makubwa ya kimuundo na kimkakati, lengo kuu likiwa ni kuchochea kasi ya maendeleo ya viwanda na huduma za kijamii. Katika jitihada hizo, upatikanaji wa umeme Kanda ya Ziwa umekuwa kipaumbele cha Serikali ya Awamu ya Sita, ikiongozwa na Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan.

Machi 15, 2026, historia imeandikwa tena baada ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini kufanya ziara maalum ya ukaguzi katika Kituo cha Kupokea na Kupoza Umeme cha Mpomvu, mkoani Geita.

Kituo hiki, ambacho kimegharimu takribani shilingi bilioni 50, si tu alama ya uwekezaji wa miundombinu, bali ni mhimili wa uchumi kwa mikoa inayozunguka Ziwa Victoria. Ziara hiyo ya kamati imelenga kuhakikisha kuwa kila shilingi ya mlipakodi iliyowekwa hapo inaleta tija iliyokusudiwa: umeme wa uhakika, usio na katikakatika, na unaokidhi mahitaji ya sasa na ya baadaye.

Soma zaidi : Kuwashwa kwa umeme maeneo mbalimbali waleta matumaini mapya

Tathmini ya Kamati ya Bunge Kuhusu Upatikanaji wa Umeme Kanda ya Ziwa

Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini, Subira Mgallu, akiongoza ujumbe wa kamati hiyo, ameeleza kuridhishwa kwake na hatua zilizofikiwa. Kwa mujibu wa Mgallu, usimamizi wa Wizara ya Nishati umekuwa imara katika kuhakikisha miradi ya kimkakati inakamilika kwa wakati na kuanza kuhudumia wananchi.

“Kama Kamati, tuna jukumu la kikatiba la kuisimamia Wizara ya Nishati. Tumeridhishwa na uwekezaji huu wa bilioni 50. Kituo hiki cha Mpomvu ni kiungo muhimu sana katika kuimarisha upatikanaji wa umeme Kanda ya Ziwa, hasa tukizingatia kuwa kanda hii ni kitovu cha uzalishaji wa madini na biashara ya mipakani,” amesisitiza Mgallu.

Uwekezaji huu umekuja wakati muafaka ambapo mahitaji ya nishati yanazidi kuongezeka kutokana na kuongezeka kwa shughuli za ujasiriamali, viwanda vidogo na vikubwa, pamoja na ukuaji wa miji. Kituo cha Mpomvu kina uwezo wa kupokea na kusambaza takribani megawati 90, kiwango ambacho kimebadilisha taswira ya nishati mkoani Geita.

Soma zaidi : Umeme kupatikana muda wote

Sekta ya Madini na Ongezeko la Mahitaji ya Nishati

Moja ya vigezo vikuu vilivyosukuma ujenzi wa kituo hiki ni mahitaji makubwa ya nishati katika sekta ya madini. Mgodi wa Dhahabu wa Geita (GGM), ambao ni miongoni mwa migodi mikubwa zaidi barani Afrika, unategemea nishati ya uhakika ili kuendesha mitambo yake ya uchenjuaji na uchimbaji.

Kwa sasa, mgodi wa GGM unatumia takribani megawati 36. Hata hivyo, makadirio ya kitaalamu yanaonyesha kuwa mahitaji haya yataongezeka maradufu na kufikia megawati 70 ifikapo mwaka 2035. Ili kukabiliana na ongezeko hili, Serikali kupitia TANESCO inatekeleza mpango wa kuongeza laini maalum (dedicated line) kwa ajili ya mgodi huo. Hatua hii itapunguza mzigo kwenye laini za kawaida zinazohudumia wananchi na kuhakikisha kuwa shughuli za uzalishaji madini hazikwami, jambo ambalo ni muhimu kwa upatikanaji wa umeme Kanda ya Ziwa.

Soma kwa undani zaidi : Uzalishaji wa umeme wazidi kukua

Faida za Kituo cha Mpomvu kwa Mikoa ya Jirani

Ingawa kituo kipo mkoani Geita, faida zake zinasambaa kama mawimbi katika mikoa mingine ya Kanda ya Ziwa na maeneo ya Magharibi. Naibu Waziri wa Nishati,Salome Makamba, amebainisha kuwa Kituo cha Mpomvu ni mkombozi kwa maeneo yafuatayo:

1. Mkoa wa Kagera: Wilaya za Biharamulo na Ngara sasa zinapata nishati thabiti zaidi.
2. Mkoa wa Mwanza: Wilaya ya Sengerema inafaidika moja kwa moja na kuimarika kwa mfumo huu.
3. Mkoa wa Kigoma: Wilaya ya Kakonko nayo imeingizwa katika mpango huu wa usambazaji.

Hii inaonyesha kuwa mkakati wa Serikali si wa kimkoa tu, bali ni wa kikanda. Kabla ya kukamilika kwa kituo hiki, Mkoa wa Geita ulikuwa unategemea umeme kutoka mkoani Shinyanga. Kwa wakati huo, Geita ilikuwa inapokea takribani megawati 4 pekee—kiwango ambacho kilikuwa ni “tone kwenye bahari” ikilinganishwa na mahitaji halisi ya sasa yaliyofikia megawati 73.64.

Soma zaidi : Kamati ya Bunge ya Nishati na Madini yafurahishawa kasi ya umeme

Historia na Mageuzi ya Miundombinu ya Umeme Geita

Safari ya Kituo cha Mpomvu ilianza mwaka 2019 wakati ujenzi wake ulipoanza rasmi. Lengo lilikuwa ni kuondoa kero ya kukatika kwa umeme mara kwa mara ambayo ilikuwa ikididimiza uchumi wa Geita. Ujenzi huo ulikamilika mwaka 2020, na kufuatiwa na hatua za majaribio na ufungaji wa mitambo ya kisasa ya kupoza umeme (transformers).

Ufunguzi rasmi wa kituo hiki ulifanywa mwaka 2022 na Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan. Tangu wakati huo, uwekezaji huo wa bilioni 50 umeanza kurudisha gharama kupitia ongezeko la mapato yatokanayo na mauzo ya umeme kwa migodi na viwanda, pamoja na kodi zinazotokana na shughuli za kiuchumi zinazochochewa na nishati hiyo.

Changamoto na Masuluhisho ya Baadaye

Licha ya mafanikio haya, Serikali haibweteki. Salome Makamba amesisitiza kuwa mahitaji ya umeme yanazidi kukua kila uchao. Ongezeko la idadi ya watu na kuibuka kwa viwanda vipya vya kusindika bidhaa za kilimo na uchenjuaji wa madini ya dhahabu (refineries) kunamaanisha kuwa miundombinu lazima iendelee kuboreshwa.

Uboreshaji wa laini za usambazaji (distribution lines) na ujenzi wa vituo vingine vidogo (sub-stations) ni sehemu ya mpango kabambe wa kuhakikisha upatikanaji wa umeme Kanda ya Ziwa unakuwa wa asilimia 100 kwa vijiji na vitongoji vyote ifikapo mwaka 2030.

Je, Umeme Unaweza Kuwa “Dhahabu Mpya” ya Geita?

Kila mtu anajua Geita kwa dhahabu yake inayochimbwa ardhini, lakini kwa uwekezaji huu wa bilioni 50, “Dhahabu” mpya ya Geita sasa inatiririka kwenye nyaya za shaba!

Kuna uvumi wa kitaalamu kuwa uimarishaji huu wa nishati unaandaa mazingira ya Geita kuwa “Silicon Valley” ya Afrika Mashariki kwa ajili ya teknolojia ya madini. Kwa umeme huu mwingi na wa uhakika, wataalamu wanatabiri kuwa hivi karibuni hatutakuwa tunasafirisha dhahabu ghafi pekee; bali Geita itaanza kutengeneza vifaa vya kielektroniki vinavyotumia dhahabu hiyo hiyo hapa hapa nchini.

Badala ya umeme kutumika tu kuwasha taa, Kituo cha Mpomvu kimefungua mlango wa siri: Uwezo wa kugeuza Kanda ya Ziwa kuwa kitovu cha teknolojia ya juu (High-Tech Hub) ambapo roboti na mitambo ya kisasa itafanya kazi saa 24 bila hofu ya giza. Hivyo basi, upatikanaji wa umeme Kanda ya Ziwa si tu kuhusu mwanga, ni kuhusu kuwasha injini ya mapinduzi ya kidijitali ambayo hayajawahi kuonekana Tanzania!